Email: kinhdoanh@pccc.vn
Catalog FireSmart 07.2026Đèn exit và đèn chiếu sáng sự cố: phép thử 2 tiếng ai cũng làm được
Bài này giúp anh/chị làm được đúng một việc: tự biết đèn thoát hiểm của mình còn dùng được hay không
Cách kiểm tra chỉ có một, và cán bộ kiểm tra cũng làm đúng như thế: ngắt điện, bấm giờ, đợi 2 tiếng, quay lại xem đèn còn sáng không. Không cần máy móc, không cần biết điện.
- Phân biệt hai loại đèn — chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn là hai thứ khác nhau, thiếu loại nào cũng bị bắt lỗi.
- Đi một vòng, dừng ở 9 chỗ bắt buộc phải có đèn.
- Nhìn biển exit: nền xanh lá, chữ trắng, chỉ đúng hướng ra.
- Làm phép thử 2 tiếng — phần chính của bài, có bảng ghi kết quả in ra dùng luôn.
- Soi lại lối thoát nạn — quan trọng hơn cả đèn, và bị phạt nặng nhất.
Vì sao nên làm sớm: đèn đã lắp mà để hỏng bị phạt 5–10 triệu; chưa lắp đèn 10–15 triệu; để hàng hoá chắn lối thoát nạn 5–10 triệu; không duy trì lối thoát nạn của cả nhà 40–50 triệu (riêng trường hợp không đủ lối thoát nạn của nhà, công trình còn bị đình chỉ hoạt động 1–3 tháng). Đó là mức cho cá nhân — công ty bị phạt gấp đôi.
Trong tất cả thiết bị PCCC ở một cơ sở, đèn chiếu sáng sự cố dễ tự kiểm tra nhất mà lại hay bị bỏ quên nhất. Bình chữa cháy còn có đồng hồ để nhìn, tủ báo cháy còn có đèn báo lỗi. Riêng đèn thoát hiểm thì ngày thường vẫn sáng chữ EXIT trên tường, nhìn qua tưởng còn tốt — trong khi pin bên trong đã chết từ hai năm trước. Đúng lúc mất điện vì cháy, nó tắt ngóm.
Bài này viết cho chủ cơ sở, không phải cho thợ điện. Số hiệu tiêu chuẩn để ở dòng ghi chú nhỏ cuối mỗi mục. Gặp từ lạ, anh/chị nhảy xuống mục giải nghĩa nhanh ở cuối bài. Đây là một bài trong loạt hướng dẫn chủ cơ sở tự kiểm tra PCCC; nếu anh/chị cần bảng thông số kỹ thuật đầy đủ để làm hồ sơ thiết kế thì xem bảng đối chiếu phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn — bài đó dành cho kỹ sư, bài này dành cho anh/chị.
1. Hai loại đèn hay bị gọi lẫn
Hầu hết chủ cơ sở gọi chung tất cả là “đèn thoát hiểm”. Thực ra có hai loại làm hai việc khác nhau, và quy định bắt phải có cả hai.
Loại 1: Đèn chiếu sáng sự cố — để nhìn thấy đường mà đi
Loại đèn phát ánh sáng trắng, chiếu xuống sàn và hành lang. Ngày thường nó tắt hoặc chỉ có một chấm đèn nhỏ báo đang sạc. Mất điện thì nó bật sáng để mọi người nhìn thấy đường mà đi ra.
Khi cháy, điện bị cắt và khói làm tối thêm. Một hành lang ban ngày đi nhắm mắt cũng thuộc, lúc đó thành cái ống đen kịt: người ta ngã, va vào nhau, đi ngược hướng. Cái đèn này giữ cho mọi người còn thấy đường.
Nhìn ngoài: hộp nhựa trắng hoặc xám gắn cao trên tường, có hai bóng đèn nhỏ quay ra hai bên. Dân trong nghề gọi là “đèn hai bóng”, “đèn khẩn cấp”.
Loại 2: Đèn chỉ dẫn thoát nạn — đèn exit, để biết đi hướng nào
Loại đèn có chữ và mũi tên. Ngày thường vẫn sáng, và khi mất điện phải tiếp tục sáng. Việc của nó không phải chiếu sáng đường đi mà là trả lời câu hỏi “ra lối nào?”.
Nhìn ngoài: tấm biển chữ nhật nền xanh lá, chữ trắng ghi “LỐI RA” hoặc “EXIT”, thường kèm mũi tên hoặc hình người chạy qua cửa. Treo trên cửa ra, ở góc rẽ hành lang, đầu cầu thang.
Bảng phân biệt nhanh
| Đèn chiếu sáng sự cố | Đèn chỉ dẫn thoát nạn (đèn exit) | |
|---|---|---|
| Nhìn thế nào để nhận ra | Hộp trắng/xám, có 2 bóng đèn nhỏ chĩa ra hai bên. Ngày thường thường không sáng, chỉ có chấm đèn báo sạc | Tấm biển nền xanh lá, chữ trắng, ghi “LỐI RA” hoặc “EXIT”, có mũi tên. Ngày thường vẫn sáng |
| Để làm gì | Chiếu sáng đường đi khi mất điện, để người ta nhìn thấy sàn, bậc thang, vật cản | Chỉ hướng ra. Trả lời “đi lối nào”, “rẽ trái hay rẽ phải” |
| Lắp ở đâu | Dọc hành lang, buồng thang, gara, phòng làm việc rộng, các phòng kỹ thuật quan trọng | Trên cửa và lối ra thoát nạn, chỗ hành lang đổi hướng, nút giao hành lang, đầu và chân cầu thang |
| Thiếu thì hậu quả gì khi cháy | Biết ra hướng nào nhưng không thấy đường, vấp ngã, giẫm đạp lên nhau | Thấy đường nhưng không biết ra lối nào, chạy vào ngõ cụt hoặc nhà kho |
Loại “hai trong một” và một hiểu nhầm hay gặp
Có loại biển exit gắn kèm hai bóng đèn, gộp hai chức năng vào một vỏ — tốt, nhưng không có nghĩa là một cái đèn phủ được cả toà nhà: vị trí lắp vẫn phải đủ theo danh sách ở mục 3.
Hiểu nhầm thứ hai: “Nhà em có đèn exit ở cửa rồi, cần gì đèn chiếu sáng.” Hai loại không thay cho nhau — biển exit không đủ soi cái bậc thềm cách đó 5 mét, còn đèn chiếu sáng thì không nói cho ai biết cửa ở đâu.
Việc làm được ngay: đứng giữa hành lang, ngẩng lên đếm. Mấy hộp trắng hai bóng? Mấy biển xanh chữ trắng? Chỉ có một trong hai loại là đã biết chỗ thiếu.
Căn cứ: Điều 4.6 TCVN 13456:2022 (yêu cầu hiển thị của biển báo an toàn); Điều 5.1.1 TCVN 13456:2022 (vị trí lắp đèn chiếu sáng sự cố).
2. Cơ sở nào phải có đèn chiếu sáng sự cố và đèn exit
Câu trả lời ngắn, và nó làm nhiều chủ cơ sở bất ngờ:
Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn được trang bị cho tất cả các nhà và công trình — trừ nhà ở riêng lẻ.
Không có ngưỡng diện tích, số tầng hay số người. Quán ăn 60 m², cửa hàng tạp hoá, văn phòng thuê hai phòng, nhà trọ, xưởng may nhỏ, kho hàng đều nằm trong “tất cả các nhà và công trình”. Đây là điểm khác hẳn hệ thống báo cháy hay chữa cháy tự động — hai hệ thống kia có bảng ngưỡng, dưới ngưỡng thì không bắt buộc. Còn đèn chiếu sáng sự cố thì gần như ai cũng phải có, vì nó rẻ và nó cứu người.
Hai trường hợp có thể không cần bố trí
Tài liệu hướng dẫn nêu đúng hai ngoại lệ, cả hai đều rất hẹp:
| Trường hợp | Hiểu cho đúng |
|---|---|
| Sân vườn, khu vực sân thượng không có mái che | Chỗ trống ngoài trời, không mái, khói không tụ được. Lưu ý: sân thượng đã lợp mái tôn, quây bạt hay làm quán cà phê có mái che thì không còn thuộc ngoại lệ này |
| Toà nhà cao 01 tầng, diện tích sàn không quá 200 m², và diện tích lỗ hở trên tường ngoài nhà đạt tối thiểu 80% | Phải đủ cả ba điều kiện cùng lúc. “Lỗ hở trên tường ngoài đạt tối thiểu 80%” nghĩa là nhà gần như không có tường — mái che nhưng bốn phía thông thoáng. Nhà xưởng một tầng 180 m² xây tường kín bốn mặt thì không thuộc ngoại lệ này |
Nói gọn: cơ sở có tường bao và có mái thì gần như chắc chắn phải có đèn. Hai ngoại lệ trên hẹp hơn nhiều so với vẻ ngoài của chúng.
“Nhà ở riêng lẻ” — chỗ dễ nhầm nhất
Ngoại lệ duy nhất là nhà ở riêng lẻ — nhà chỉ để ở, không kinh doanh, không cho thuê trọ, không làm xưởng. Nhưng tầng 1 bán hàng, tầng 2–3 ở, tầng 4 cho thuê là chuyện bình thường ở Việt Nam. Khi căn nhà có hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc cho thuê ở thì nó không còn là “nhà ở riêng lẻ” thuần tuý — nó thành nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh, có nghĩa vụ PCCC riêng, xem hướng dẫn tự kiểm tra an toàn PCCC cho nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh.
Cơ sở có thuộc diện Nhà nước quản lý về PCCC hay không thì đối chiếu danh mục cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC. Nhưng yêu cầu về đèn không phụ thuộc vào danh mục đó — nó áp cho nhà và công trình nói chung.
Việc làm được ngay: cơ sở có mái và có tường không? Nếu có, đi thẳng xuống mục 3 đếm xem đã đủ đèn chưa.
Căn cứ: Điều 5.7.1.1 TCVN 3890:2023 (trang bị cho tất cả nhà, công trình trừ nhà ở riêng lẻ); phần ngoại lệ tại Điều 5.1.1 TCVN 13456:2022. Tổng hợp theo Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07, tháng 7/2025.
3. Lắp ở những chỗ nào — đi một vòng, dừng lại ở 9 chỗ
Đây là danh sách quan trọng nhất của bài — cán bộ kiểm tra cầm đúng nó đi soi. Cách dùng: in ra, cầm bút, đi một vòng từ chỗ xa nhất ra đến cửa, đến chỗ nào đánh dấu chỗ đó.
| # | Dừng ở chỗ này | Nhìn cái gì | Vì sao chỗ này quan trọng |
|---|---|---|---|
| 1 | Cầu thang bộ thoát nạn | Mỗi chiếu nghỉ, mỗi tầng có đèn? Đầu và chân thang có biển exit? | Thang bộ là đường ra duy nhất khi cháy |
| 2 | Đường thoát nạn và chỗ chuyển hướng, nút giao hành lang | Mỗi chỗ hành lang bẻ góc, mỗi ngã ba ngã tư: có đèn và biển exit chỉ hướng? | Chỗ rẽ là nơi người ta phân vân và đi sai — hay bị bỏ sót nhất |
| 3 | Chỗ thay đổi cao độ trên đường thoát nạn | Bậc thềm lẻ, dốc, chỗ hạ nền, gờ cửa cao: có đèn soi xuống? | Một bậc cao 15 cm trong bóng tối đủ làm ngã cả hàng người |
| 4 | Cửa và lối ra thoát nạn | Trên mỗi cửa ra có biển exit? Ngoài cửa có đèn? | Đích đến. Không nhìn thấy cửa thì mọi thứ phía trước vô nghĩa |
| 5 | Gara để xe | Cả khu để ô tô, xe máy có đèn chiếu sáng sự cố? | Không cửa sổ, mất điện là tối đen — lại là nơi hay phát cháy |
| 6 | Gian phòng có người làm việc, mà từ điểm xa nhất ra cửa thoát nạn gần nhất lớn hơn 13 m | Đo bằng thước dây từ góc trong cùng ra cửa. Trên 13 m thì phòng phải có đèn | Phòng đủ lớn để lạc hướng ngay trong chính phòng mình ngồi |
| 7 | Phòng trạm biến áp, phòng máy phát điện, phòng kỹ thuật thang máy, gian lánh nạn | Mở từng phòng ra xem có đèn không | Là phòng người ta phải vào khi có sự cố, đúng lúc điện đã mất |
| 8 | Phòng trực điều khiển chống cháy, phòng bơm chữa cháy | Trong phòng bơm có đèn chiếu sáng sự cố không? | Phải đọc được đồng hồ áp lực và bấm đúng nút trong bóng tối. Riêng phòng bơm, nguồn dự phòng của đèn phải đủ tối thiểu 3 giờ — cao hơn mức chung 120 phút — và không được lấy từ ắc quy khởi động bơm (Điều 2.1.7 QCVN 02:2020/BCA) |
| 9 | Các vị trí đặt phương tiện PCCC khác | Chỗ treo bình chữa cháy, tủ họng nước, nút ấn báo cháy có đèn soi tới? | Bình chữa cháy không tìm thấy trong bóng tối coi như không có |
Ba chỗ chủ cơ sở hay quên hẳn
- Nút giao hành lang. Ai cũng nhớ cửa chính, ít người nhớ ngã ba hành lang tầng 3 — mà đó là chỗ người ta đứng phân vân.
- Phòng bơm chữa cháy. Nằm góc khuất hoặc tầng hầm, đóng cửa quanh năm. Cơ sở có hệ bơm thì xem thêm cách tự kiểm tra bơm và bể nước chữa cháy.
- Gara xe máy của khu trọ, chung cư mini. Nhiều nơi chỉ có một bóng compact treo giữa trần, mất điện là hết — trong khi đây là nơi phát cháy nhiều nhất mấy năm gần đây.
Một điểm gỡ khó cho phòng lớn
Ở mục số 6, quy định mở một lối: nếu gian phòng đó đã có bố trí đường thoát nạn bên trong thì có thể chỉ lắp đèn dọc theo đường thoát nạn đó, không phải rải đèn khắp phòng. Ví dụ xưởng may 400 m² kê máy thành dãy, giữa các dãy có lối đi chạy thẳng ra cửa — lắp đèn dọc lối đi đó là đủ.
Việc làm được ngay: đi hết 9 chỗ trên, ghi ra giấy chỗ nào chưa có đèn. Danh sách đó chính là thứ đưa cho nhà thầu báo giá, và cũng giúp anh/chị không bị bán thừa.
Căn cứ: Điều 5.1.1 TCVN 13456:2022 — danh mục vị trí lắp đặt đèn chiếu sáng sự cố, nêu tại Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07 tháng 7/2025. Bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan xem tại hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn PCCC hiện hành.
4. Biển exit thế nào là đúng
Phần này ngắn nhưng hay bị bắt lỗi vì nhiều nơi tự làm biển theo ý mình. Quy định chỉ có hai câu:
1. Phải nhìn thấy rõ ràng chữ “LỐI RA” hoặc chữ “EXIT”, hoặc ký hiệu hình học khác thích hợp (hình người chạy qua khung cửa, mũi tên chỉ hướng).
2. Màu sắc: nền màu xanh lá cây, chữ và ký hiệu hình học màu trắng.
Bảng tự chấm: biển của anh/chị đạt hay không
| Nhìn cái gì | Thế nào là đạt | Không đạt thì làm gì |
|---|---|---|
| Màu nền và màu chữ | Nền xanh lá cây, chữ và ký hiệu màu trắng | Nền đỏ, trắng, vàng hoặc chữ vàng, chữ đen đều sai — thay biển. Màu đỏ trong hệ thống ký hiệu an toàn mang nghĩa cấm hoặc thiết bị chữa cháy, không phải lối ra |
| Nội dung hiển thị | Có chữ “LỐI RA”, hoặc chữ “EXIT”, hoặc ký hiệu hình học thích hợp | Biển chỉ ghi mỗi mũi tên trơn, không chữ không hình người — nên thay bằng biển chuẩn |
| Nhìn có rõ không | Đứng ở đầu kia hành lang vẫn đọc được chữ | Mờ, ố vàng, bám bụi dày: lau sạch, hoặc thay nếu tấm mica đã ngả màu |
| Có bị che không | Không gì che, kể cả biển quảng cáo, kệ hàng, ống gió mới lắp | Dời vật che đi, đừng dời biển — biển đang ở đúng vị trí của nó |
| Mũi tên chỉ đúng chưa | Đi theo mũi tên là ra được đến ngoài trời | Chỉ vào tường, chỉ vào kho, chỉ vào nơi đã bịt cửa: xoay lại hoặc thay biển ngay hôm nay |
| Có sáng không | Ngày thường sáng, và khi ngắt điện vẫn sáng | Đây chính là phép thử 2 tiếng ở mục 5 |
| Tem kiểm định | Thuộc diện phải kiểm định thì có tem và giấy chứng nhận lưu trong hồ sơ | Không có giấy: hỏi lại đơn vị đã bán để lấy bản sao |
Ba kiểu biển tự chế hay gặp — và vì sao không nên
- Decal dán tường. Rẻ, dán nhanh, và không phát sáng — mất điện là biến mất. Chỉ dùng bổ sung, không thay được biển có đèn ở vị trí bắt buộc.
- Biển in giấy ép plastic treo dây. Không sáng, lại hay bị xoay lệch hướng khi có gió.
- Biển tự vẽ, tự chọn màu. Nền đỏ chữ trắng ghi “THOÁT HIỂM”, nền vàng chữ đen. Người làm có thiện chí, nhưng màu sai thì lúc hoảng loạn não người ta đọc chậm hơn — hệ thống màu an toàn chuẩn hoá chính là để mắt nhận ra mà không cần suy nghĩ.
Chuyện biển chỉ sai hướng — lỗi âm thầm nhất
Lỗi này gần như luôn xuất phát từ một việc vô hại: cơ sở sửa lại mặt bằng. Ngăn thêm vách, bịt một cửa cũ, đổi kho thành phòng nhân sự — luồng đi đổi nhưng biển exit vẫn treo chỗ cũ, mũi tên giờ chỉ thẳng vào bức tường vừa xây. Ngày thường không ai để ý vì ai cũng thuộc đường; đúng lúc cháy, người lạ trong nhà — khách, thợ mới, người giao hàng — sẽ đi theo mũi tên đó.
Việc làm được ngay: nhờ một người chưa từng đến cơ sở bao giờ: “đi ra ngoài chỉ bằng cách nhìn biển, đừng hỏi ai”. Đi theo sau — chỗ họ dừng lại là chỗ biển của anh/chị có vấn đề.
Căn cứ: Điều 4.6 TCVN 13456:2022 (yêu cầu hiển thị và màu sắc biển báo an toàn), nêu tại Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07 tháng 7/2025.
5. Phép thử 2 tiếng: cách làm chi tiết
Đây là phần chính của bài — đọc kỹ mục này thôi cũng đủ dùng. Quy định về nguồn điện dự phòng chỉ có một câu, và nó là thước đo duy nhất:
Đèn chiếu sáng sự cố và biển báo an toàn có nguồn điện dự phòng phải bảo đảm thời gian hoạt động ổn định liên tục tối thiểu là 120 phút khi có sự cố cháy, nổ.
Và cách kiểm tra tương ứng: ngắt nguồn điện chính, nguồn điện dự phòng phải cấp được và đèn vẫn hoạt động trong thời gian 02 giờ.
120 phút và 02 giờ là cùng một con số. Không có mức nào thấp hơn được chấp nhận. Đèn sáng 20 phút rồi tắt: trượt. Đèn sáng 1 tiếng 50 phút rồi mờ dần: trượt. Đèn sáng đủ 2 tiếng nhưng nhấp nháy giữa chừng: trượt — chữ quan trọng trong quy định là “ổn định liên tục”.
5.1. Vì sao lại là 2 tiếng, mà không phải 15 phút
Nhiều anh/chị hỏi: cháy thì chạy ra trong 2–3 phút là xong, cần gì đèn sáng tới 2 tiếng?
Con số đó không phải để người trong nhà chạy ra, mà để phủ toàn bộ quá trình xử lý một vụ cháy: người trong nhà thoát ra, lực lượng chữa cháy đi ngược dòng vào trong khói và cần thấy hành lang, cầu thang, họng nước; rồi tìm kiếm cứu nạn từng phòng — phần này có thể kéo dài hàng giờ. Suốt quãng đó điện lưới đã bị cắt, và cái đèn chạy bằng pin trên tường là nguồn sáng duy nhất còn lại.
Còn một lý do rất thực tế: pin để lâu sẽ chai. Pin mới đạt đủ thời gian nhà sản xuất công bố; dùng vài năm thì tụt xuống còn vài chục phút, lâu hơn nữa thì không nhận sạc. Nhìn bằng mắt không biết được — phép thử 2 tiếng là cách duy nhất phát hiện.
5.2. Chuẩn bị trước khi thử — làm 7 việc này, mất 30 phút
| # | Chuẩn bị gì | Cụ thể |
|---|---|---|
| 1 | Chọn giờ vắng người | Cuối giờ chiều thứ Bảy, giờ nghỉ trưa, hoặc sau khi đóng cửa. Cơ sở có khách lưu trú thì chọn giờ ít khách nhất và báo lễ tân |
| 2 | Báo trước cho mọi người | Dán giấy ở cửa và nhắn nhóm chung: “16h00 hôm nay ngắt điện khu vực X trong 2 tiếng để kiểm tra đèn thoát hiểm, mọi người lưu file trước” |
| 3 | Rà thiết bị không được mất điện đột ngột | Tủ đông, tủ lạnh thuốc, máy chủ, camera, máy đang chạy dở, thang máy đang có người. Nếu cùng một aptomat với đèn thì đổi khung giờ hoặc chia thử theo từng khu. Đặc biệt: tuyệt đối không ngắt aptomat cấp cho tủ báo cháy, máy bơm chữa cháy hay thiết bị truyền tin báo cháy — cắt nhầm là cơ sở mất khả năng báo cháy suốt 2 tiếng. Không phân biệt được aptomat nào cấp cho cái gì thì dừng lại, gọi thợ điện dò và dán nhãn trước đã |
| 4 | Chuẩn bị đèn pin | Ít nhất 2 cái, hoặc đèn điện thoại — phòng khi đèn thoát hiểm hỏng hết |
| 5 | In sẵn bảng ghi kết quả | Mẫu ở mục 5.6. Đánh số từng đèn trước bằng băng dính giấy: Đ01, Đ02… dán ngay dưới mỗi đèn |
| 6 | Hẹn 3 mốc giờ trên điện thoại | Mốc 0 phút, 60 phút và 120 phút. Đặt chuông thật, đừng nhẩm trong đầu — 2 tiếng là đủ lâu để quên |
| 7 | Cắt cử người trực suốt buổi thử | Khu vực đang thử bị tối hơn bình thường trong 2 tiếng, nên phải có người ở đó để xử lý nếu có sự cố và để không ai đóng lại aptomat giữa chừng. Kết thúc buổi thử phải đóng điện lại và xác nhận mọi thứ trở về bình thường mới được rời đi |
⚠️ Đánh số đèn — việc nhỏ nhưng quyết định chất lượng cả phép thử
Không đánh số thì sau 2 tiếng anh/chị sẽ không nhớ nổi “cái đèn tắt là cái ở tầng 2 hay tầng 3”. Dán mẩu băng dính giấy ghi Đ01, Đ02, Đ03… ngay dưới mỗi đèn, ghi cùng số đó vào bảng. Để nguyên luôn cũng được, lần sau đỡ mất công.
5.3. Ngắt điện ở đâu — phần cần cẩn thận nhất
Nguyên tắc: ngắt tại aptomat của khu vực, không đụng vào tủ điện chính (tủ tổng).
Aptomat khu vực là mấy cái cần gạt nhỏ trong hộp nhựa gắn tường, thường có nhãn ghi “tầng 2”, “hành lang”, “chiếu sáng”. Gạt xuống là cắt điện đúng khu đó — giống hệt lúc nhà mất điện, không nguy hiểm.
Tủ điện chính thì khác: tủ sắt lớn, có khoá, bên trong là các thanh đồng dẫn điện trần. Anh/chị đừng mở ra, đừng thao tác gì trong đó, kể cả khi thấy người khác từng làm. Điện trong tủ tổng đủ gây tai nạn chết người ngay lập tức.
| Việc | Anh/chị tự làm được | Phải gọi thợ điện hoặc đơn vị bảo trì |
|---|---|---|
| Gạt aptomat khu vực trong hộp nhựa gắn tường, có nhãn rõ ràng | Được | — |
| Mở tủ điện chính, thao tác aptomat tổng | Không | Gọi thợ |
| Aptomat không có nhãn, không biết cái nào cắt khu nào | Không đoán mò | Gọi thợ dò và dán nhãn lại một lần cho xong |
| Tháo đèn xuống, hoặc tự mua pin về thay vào trong đèn | Không | Gọi thợ. Pin trong đèn là loại chuyên dụng; lắp sai cực hoặc sai dung lượng thì hỏng đèn, nặng hơn là pin phồng và bốc cháy |
| Đấu lại dây cấp nguồn cho đèn | Không | Gọi thợ. Nguồn cấp cho đèn chiếu sáng sự cố có quy định riêng về cách đấu nối — xem mục 5.8 |
5.4. Bảy bước làm phép thử
| Bước | Làm gì | Mất bao lâu |
|---|---|---|
| 1 | Đi một vòng khi vẫn còn điện. Chụp ảnh từng đèn từ cách 2–3 m. Ghi vào bảng: đèn số mấy, ở đâu, loại gì. Nhìn luôn đèn báo sạc — đã tắt sẵn thì gần như chắc chắn sẽ trượt | 20–30 phút |
| 2 | Bấm giờ, rồi gạt aptomat khu vực xuống. Ghi giờ ngắt vào bảng và bật 3 chuông báo đã đặt sẵn | 1 phút |
| 3 | Đi ngay vòng thứ hai — vòng “phút thứ 1”. Đèn nào không bật sáng ngay thì ghi “hỏng hẳn”, khỏi chờ 2 tiếng. Đèn nào sáng thì chụp ảnh lần 2 | 15–20 phút |
| 4 | Chuông 60 phút kêu — đi vòng thứ ba. Vòng bắt được nhiều lỗi nhất: đèn mờ hẳn, chỉ còn sáng một bóng, nhấp nháy | 15–20 phút |
| 5 | Chuông 120 phút kêu — đi vòng cuối, chụp ảnh lần 3. Đây là ảnh quan trọng nhất; chụp thấy cả đèn lẫn một mốc nhận dạng (số phòng, cửa). Chấm đạt / không đạt từng đèn | 15–20 phút |
| 6 | Gạt aptomat lên, trả lại điện. Kiểm tra tủ lạnh, camera, máy tính chạy lại chưa, hệ thống báo cháy có báo lỗi không | 10 phút |
| 7 | Ghi vào biên bản tự kiểm tra và lưu ảnh theo thư mục ngày. Ghi rõ đèn nào trượt, hẹn ngày sửa, tên người chịu trách nhiệm | 15 phút |
Tổng cộng khoảng 2 tiếng rưỡi, trong đó thật sự bận chừng 1 tiếng 30 phút — quãng giữa hai vòng đi thì làm việc khác được, miễn là để chuông báo.
Cơ sở lớn thì chia nhỏ ra nhiều buổi. Toà nhà 8 tầng không cần cắt điện cả toà cùng lúc: tuần này thử tầng 1–3, tuần sau tầng 4–6, miễn là mỗi khu đều thử đủ 2 tiếng và có ghi chép. Cách này an toàn hơn vì lúc nào cũng còn phần toà nhà sáng bình thường.
5.5. Đọc kết quả: thế nào là đạt, thế nào là trượt
| Đèn biểu hiện thế nào | Kết luận | Làm gì tiếp |
|---|---|---|
| Sáng đều, ổn định suốt 120 phút | Đạt | Ghi vào biên bản, hẹn kỳ thử sau |
| Không sáng ngay từ lúc ngắt điện | Trượt — pin chết hẳn hoặc đèn đã bị ngắt nguồn | Gọi bảo trì; hỏi luôn nguồn cấp cho đèn có bị ai ngắt không |
| Sáng được vài phút đến vài chục phút rồi tắt | Trượt — pin đã chai, lỗi phổ biến nhất | Thay pin hoặc thay cả đèn tuỳ tuổi đèn. Hỏi đơn vị bảo trì tuổi thọ khuyến cáo của chủng loại đang dùng — đèn đã quá tuổi đó thì thay cả bộ thường rẻ và bền hơn thay pin |
| Sáng đủ 2 tiếng nhưng mờ dần; chỉ sáng một trong hai bóng; hoặc nhấp nháy lúc sáng lúc tắt | Trượt — quy định đòi “ổn định liên tục”, không phải “còn sáng” | Báo bảo trì. Đây là đèn sắp chết hẳn trong vài tháng tới |
| Sáng tốt nhưng bị hàng hoá, vách, biển quảng cáo che khuất; hoặc mũi tên chỉ sai hướng | Không đạt — đèn tốt nhưng vô dụng | Dọn vật che, xoay lại biển — làm ngay trong ngày, không tốn tiền |
5.6. Bảng ghi kết quả mẫu — in ra dùng luôn
Ghi tay vào bảng này, ký tên, kẹp vào hồ sơ.
| Số đèn | Vị trí | Loại | Phút 1 | Phút 60 | Phút 120 | Kết luận | Việc phải làm · hạn |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đ01 | Cửa chính, phía trong | Biển exit | Sáng | Sáng | Sáng | Đạt | — |
| Đ02 | Hành lang tầng 2, chỗ rẽ | Chiếu sáng | Sáng | Mờ | Tắt | Trượt | Gọi bảo trì thay pin — trước 30/9 |
| Đ03 | Chiếu nghỉ thang bộ tầng 3 | Chiếu sáng | Không sáng | — | — | Trượt | Thay cả bộ — trước 30/9 |
| … |
Phần ghi cuối bảng: Ngày thử ___/___/______ · Giờ ngắt điện ______ · Giờ cấp lại ______ · Khu vực đã thử ____________ · Tổng số đèn ______ · Số đèn đạt ______ · Số đèn trượt ______ · Người thực hiện (ký, ghi rõ họ tên) ____________ · Người đứng đầu cơ sở duyệt ____________
5.7. Bao lâu thử một lần, và ghi vào đâu
Việc thử đèn nằm trong nội dung tự kiểm tra về duy trì hoạt động của phương tiện PCCC. Nhịp thực tế nên như sau:
| Việc | Bao lâu một lần | Ghi vào đâu |
|---|---|---|
| Nhìn mắt thường: đèn có bị che không, biển có xoay lệch không, đèn báo sạc còn sáng không | Cùng nhịp với kiểm tra thường xuyên của cơ sở — chủ cơ sở tự quyết nhưng không quá 01 tháng một lần | Biên bản hoặc phiếu tự kiểm tra do cơ sở tự đặt mẫu |
| Phép thử 2 tiếng đầy đủ | Gộp vào kỳ tự kiểm tra định kỳ: 6 tháng/lần với cơ sở nguy hiểm cháy nổ, 1 năm/lần với cơ sở còn lại thuộc diện quản lý | Biên bản tự kiểm tra định kỳ (Mẫu số PC02), kèm bảng ghi kết quả ở trên và ảnh chụp |
| Thử lại ngoài lịch | Sau mỗi lần sửa mặt bằng, ngăn thêm vách, đổi công năng phòng, hoặc vừa thay đèn mới | Sổ theo dõi phương tiện PCCC |
Mẫu PC02 tải tại bộ biểu mẫu PCCC theo Nghị định 105/2025; cách sắp xếp cả tập hồ sơ xem hồ sơ quản lý PCCC tại cơ sở. Muốn một tờ giấy chấm được hết mọi hạng mục chứ không riêng đèn thì dùng bảng kiểm tự kiểm tra PCCC.
Ảnh chụp có giá trị hơn anh/chị nghĩ
Ba bộ ảnh — lúc còn điện, phút thứ 1 và phút thứ 120 — là bằng chứng cơ sở đã thật sự làm, không phải điền cho có. Khi đoàn kiểm tra đến, một tập ảnh có ngày giờ nói được nhiều hơn mười trang biên bản; và nếu chẳng may xảy ra sự cố, đây là hồ sơ chứng minh chủ cơ sở đã làm tròn phần việc của mình.
5.8. Một chi tiết kỹ thuật anh/chị nên biết nhưng đừng tự làm
Cán bộ kiểm tra còn xem nguồn điện cấp cho đèn chiếu sáng sự cố đấu nối thế nào — cụ thể là không đấu vào nguồn điện ưu tiên.
Nói dễ hiểu: “nguồn điện ưu tiên” là đường điện riêng cho các thiết bị phải chạy khi cháy — bơm chữa cháy, quạt hút khói. Nếu đấu đèn thoát hiểm vào đó, đèn sẽ sáng nhờ điện lưới ưu tiên và người ta tưởng “đèn vẫn tốt”, trong khi pin bên trong đã hỏng từ lâu. Đến khi đường ưu tiên cũng mất, đèn tắt hết cùng lúc.
Đây là việc của thợ điện. Anh/chị chỉ cần biết để hỏi khi thuê lắp: “nguồn cấp cho đèn thoát hiểm đấu vào đâu, có đúng quy định không?” — rồi yêu cầu ghi vào hồ sơ nghiệm thu. Chi tiết ở bài hệ thống điện phục vụ PCCC — chủ cơ sở cần kiểm gì.
Căn cứ: Điều 4.5 TCVN 13456:2022 (nguồn điện dự phòng tối thiểu 120 phút) và nội dung kiểm tra duy trì hoạt động nêu tại Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07 tháng 7/2025 — ngắt nguồn điện chính, đèn phải hoạt động trong 02 h. Nhịp tự kiểm tra theo Điều 13, Điều 14 Nghị định 105/2025/NĐ-CP.
6. Bảy lỗi hay gặp nhất
Bảy lỗi dưới đây chiếm gần hết số trường hợp gặp khi đi khảo sát. Đáng nói là bốn trong bảy lỗi tự sửa được trong một buổi, không tốn đồng nào.
| # | Lỗi | Vì sao xảy ra | Sửa thế nào |
|---|---|---|---|
| 1 | Đèn hết pin, chỉ sáng được vài phút | Pin có tuổi thọ, lắp xong không ai thử lại. Đây là lỗi số một, chiếm đa số | Gọi bảo trì thay pin hoặc thay bộ, rồi đưa phép thử 2 tiếng vào lịch định kỳ |
| 2 | Đèn bị hàng hoá, kệ, vách che khuất | Kho đầy dần, kệ mới kê vào, vách thạch cao ngăn thêm phòng — không ai nghĩ đến cái đèn trên tường | Tự làm được, làm ngay. Dọn vật che, kẻ vạch sơn dưới sàn chỗ không được xếp hàng |
| 3 | Biển exit chỉ sai hướng sau khi sửa mặt bằng | Bịt cửa cũ, mở cửa mới, ngăn thêm phòng — biển giữ nguyên chỗ cũ | Tự làm được. Sau mỗi lần sửa mặt bằng thì đi lại toàn bộ luồng thoát nạn, xoay hoặc đổi biển |
| 4 | Biển exit là decal tự chế, không phát sáng | Muốn tiết kiệm hoặc mua nhầm — nhìn ban ngày y hệt biển thật | Thay bằng biển có đèn ở vị trí bắt buộc; decal giữ lại làm phần bổ sung |
| 5 | Đèn lắp rồi nhưng ngắt hẳn nguồn cho đỡ tốn điện | Ai đó gạt aptomat xuống hoặc rút phích vì “đèn sáng suốt ngày phí điện” | Tự làm được: bật lại ngay. Không cấp điện thì pin không sạc, để vài tuần là hỏng vĩnh viễn. Tiền điện cả tháng của một cái đèn exit thua xa tiền thay bộ mới |
| 6 | Đèn hỏng để nguyên nhiều tháng | Biết hỏng, định gọi thợ, rồi quên — không có sổ ghi nên không ai nhắc | Ghi vào sổ theo dõi kèm hạn sửa cụ thể và tên người chịu trách nhiệm |
| 7 | Khu mới cải tạo không bổ sung đèn | Cơi nới thêm tầng, quây thêm kho, làm thêm gara — nhà thầu không nghĩ tới PCCC, chủ cơ sở cũng không nhắc | Sau mỗi lần cải tạo, mang danh sách 9 vị trí ở mục 3 ra đối chiếu với phần vừa xây thêm |
⚠️ Lỗi số 5 là lỗi nguy hiểm nhất, và cũng dễ sửa nhất
Có cơ sở đủ đèn, đúng vị trí, đúng chủng loại, mà toàn bộ đèn đều chết chỉ vì aptomat cấp cho nhánh đèn thoát hiểm bị gạt xuống từ nhiều tháng trước — người gạt không nhớ mình đã gạt. Chi phí sửa: bằng không. Nhưng không ai đi thử thì không ai phát hiện ra.
Cơ sở có hệ thống báo cháy tự động thì nên kiểm cùng đợt, vì cũng là loại “lắp rồi để hỏng” — cách làm ở bài tự kiểm tra hệ thống báo cháy. Nhà xưởng thì đối chiếu thêm hướng dẫn chuẩn bị đón đoàn kiểm tra cho xưởng sản xuất.
Căn cứ mức phạt tương ứng: khoản 1 và khoản 3 Điều 21, khoản 3 và khoản 5 Điều 20 Nghị định 106/2025/NĐ-CP — chi tiết ở mục 8.
7. Lối thoát nạn — phần quan trọng hơn cả đèn
Nếu anh/chị chỉ có thời gian đọc một mục duy nhất trong cả bài, hãy đọc mục này. Lý do đơn giản: đèn chỉ giúp người ta nhìn thấy đường. Lối thoát nạn mới là cái đường đó. Đèn sáng rực mà cửa khoá thì không ai ra được; ngược lại, lối thoát thông thoáng và cửa mở được thì trong bóng tối người ta vẫn mò ra. Có bốn việc, cả bốn đều không tốn tiền — chỉ tốn sự chú ý.
7.1. Cửa thoát nạn phải mở được từ bên trong, không cần chìa khoá
Nguyên tắc gốc: bất kỳ ai đứng bên trong, trong bóng tối, đang hoảng sợ, không có chìa khoá, vẫn phải mở được cửa ra ngoài — chỉ bằng cách đẩy, xoay nắm hoặc gạt thanh ngang.
Những cách khoá làm hỏng nguyên tắc này: khoá móc, khoá xích ban đêm vì sợ trộm; cửa cuốn khoá lại, chìa cất ở quầy không ai trực; khoá thẻ từ mất điện là kẹt cứng; cửa ra sân sau bị hàn chết; chốt cửa lắp cao quá tầm với.
Nói thẳng một lần, không doạ, chỉ nêu sự thật
Trong các vụ cháy gây chết nhiều người ở Việt Nam những năm gần đây, nguyên nhân trực tiếp khiến người ta không ra được thường không phải lửa, mà là một cái cửa không mở được: cửa cuốn khoá, lối lên sân thượng khoá, ban công bịt kín bằng chuồng cọp. Người ta chết ở khoảng cách vài mét tính từ chỗ an toàn.
Nếu đêm nay anh/chị chỉ làm được một việc sau khi đọc bài này, hãy đi xem lại cái cửa thoát ra ngoài và lối lên sân thượng của mình. Cần chống trộm thì có cách khác: khoá mở được từ bên trong không cần chìa, thanh thoát hiểm gạt ngang, hoặc hộp kính đựng chìa gắn cạnh cửa để đập vỡ khi cần. Không phải chọn giữa an toàn và chống trộm.
7.2. Cửa phải mở theo chiều thoát nạn
“Chiều thoát nạn” là chiều người ta chạy ra; cửa phải đẩy ra theo chiều đó, không phải kéo vào. Khi đông người dồn về một cửa, áp lực đám đông ép vào cánh: cửa mở ra ngoài thì càng đẩy càng mở, cửa mở vào trong thì người đứng đầu không lùi lại được để kéo.
Cách tự kiểm: đứng bên trong, đặt tay lên cửa và đẩy. Mở ra được là đạt. Phải kéo vào phía mình thì ghi lại để hỏi đơn vị tư vấn — đảo chiều cánh cửa là việc của thợ.
7.3. Không lắp gương trên đường thoát nạn
Nghe lạ nhưng có lý do: trong khói và ánh sáng yếu, một tấm gương lớn cuối hành lang trông y hệt một lối đi tiếp. Người chạy tới đâm thẳng vào gương, ngã, mất mấy giây quý giá và đôi khi mất luôn hướng đi.
Gương hay có ở cuối hành lang khách sạn, sảnh thang máy, phòng gym, cửa hàng thời trang. Nếu có, chuyển sang mảng tường không nằm trên đường thoát nạn — đây là lỗi có mức phạt riêng.
7.4. Không xếp hàng hoá, để xe, đặt tủ kệ trên lối đi và cầu thang
Lỗi phổ biến nhất nhóm này, và dễ tái đi tái lại nhất — vì mặt bằng lúc nào cũng thiếu chỗ.
| Nhìn chỗ này | Thế nào là đạt | Không đạt thì làm gì |
|---|---|---|
| Chiếu nghỉ cầu thang | Trống hoàn toàn | Dọn hết thùng carton, xe đẩy, chậu cây, tủ hồ sơ — chiếu nghỉ không phải kho |
| Gầm cầu thang | Không chứa đồ dễ cháy, không để xe máy, không đặt tủ điện tạm | Dọn. Đây là chỗ cháy hay bắt đầu, lại nằm ngay dưới đường thoát duy nhất |
| Hành lang | Đi lọt hai người song song, không phải nghiêng người lách | Dọn kệ hàng, tủ đựng, thùng rác lớn về phòng; kẻ vạch sơn để lần sau không tái diễn |
| Trước cửa thoát nạn | Trống, mở được hết cánh | Dời hàng, xe máy, chậu cây. Dán giấy trên tường: “không để đồ trong phạm vi này” |
| Lối lên sân thượng | Mở được, không khoá, không chất đồ | Lối thoát cuối cùng của nhà cao tầng — xử lý ngay trong ngày |
| Chỗ để xe máy, xe điện | Không chắn ngang lối ra, không xếp sát cửa thoát nạn | Kẻ ô đỗ xe, chừa lối đi thẳng ra cửa; chỗ sạc xe điện càng phải xa lối thoát |
7.5. Phép thử 4 phút — làm cùng buổi với phép thử 2 tiếng
Làm luôn phép này trong lúc chờ giữa hai vòng kiểm đèn — nó cho biết lối thoát nạn có thật sự dùng được không.
- Đứng ở chỗ xa cửa nhất — góc trong cùng của kho, phòng cuối hành lang tầng trên cùng.
- Bấm giờ, đi ra ngoài trời theo đúng đường thoát nạn. Đi bộ, không chạy, không dùng thang máy.
- Mở thật mọi cánh cửa phải qua — bằng tay không, không dùng chìa.
- Ghi lại: mất bao nhiêu giây, lách qua mấy chỗ, cửa nào không mở được, chỗ nào tối.
- Làm lại với lối thoát thứ hai, nếu cơ sở có hai lối.
Chỗ nào phải nghiêng người, nhấc chân qua vật cản, đẩy mạnh cửa hay mò tìm công tắc — đó là chỗ gây tắc nghẽn khi hai chục người cùng chạy trong khói.
Đây là nghĩa vụ thường xuyên của người đứng đầu cơ sở — xem trách nhiệm của chủ cơ sở về PCCC. Cơ sở đông người nên giao hẳn cho một người đi soát mỗi cuối ca và ghi vào sổ; vai trò này thường thuộc đội PCCC cơ sở.
Căn cứ: Điều 24 Nghị định 106/2025/NĐ-CP (các hành vi vi phạm về thoát nạn), đã đối chiếu với Nghị định 69/2026/NĐ-CP hiệu lực 20/4/2026 — chi tiết mức phạt ở mục 8.
8. Phạt bao nhiêu
Số ở đây là thông tin để cân nhắc thứ tự ưu tiên, không phải để doạ. Quy luật rõ: lỗi về đèn thì vài triệu, lỗi về lối thoát nạn thì hàng chục triệu — nặng nhất là trường hợp nhà, công trình không đủ lối thoát nạn, vừa phạt tiền vừa bị đình chỉ hoạt động. Chỉ đủ sức xử lý một nhóm trước thì hãy xử lý nhóm lối thoát nạn.
8.1. Nhóm lỗi về đèn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn
| Hành vi | Mức phạt (cá nhân) | Nói dễ hiểu |
|---|---|---|
| Trang bị, lắp đặt đèn, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn không bảo đảm theo quy định | 5–7 triệu | Có lắp nhưng thiếu vị trí, sai chủng loại, biển sai màu, biển tự chế. Kèm biện pháp buộc trang bị, lắp đặt cho đúng |
| Không trang bị, lắp đặt đèn, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn | 10–15 triệu | Thuộc diện phải có mà không có gì cả |
| Không duy trì hoạt động của đèn, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn đã được trang bị, lắp đặt | 5–10 triệu | Chính là lỗi trượt phép thử 2 tiếng: đèn hết pin, đèn hỏng, đèn bị ngắt nguồn. Kèm biện pháp buộc duy trì hoạt động |
| Tự ý di chuyển, che khuất phương tiện PCCC đã lắp đặt | 1–3 triệu | Xếp hàng che đèn, treo biển quảng cáo che biển exit, tháo đèn xuống sơn tường rồi không lắp lại |
| Không duy trì biển báo, biển cấm, biển chỉ dẫn đã niêm yết | 4–6 triệu | Biển rơi, mờ hết chữ, tháo đi rồi không gắn lại |
| Không ban hành hoặc không niêm yết nội quy, biển báo, biển cấm, biển chỉ dẫn | 6–8 triệu | Cơ sở không có biển chỉ dẫn nào, hoặc có mà không dán ở đâu cả |
8.2. Nhóm lỗi về lối thoát nạn — nặng hơn nhiều
| Hành vi | Mức phạt (cá nhân) | Phạt bổ sung |
|---|---|---|
| Lắp gương trên đường thoát nạn; cửa lối ra thoát nạn không mở theo chiều thoát nạn | 1–3 triệu | — |
| Để hàng hoá, vật tư, xe cộ cản trở lối thoát nạn, đường thoát nạn | 5–10 triệu | — |
| Không duy trì hoặc không đủ lối thoát nạn của gian phòng, khu vực | 20–30 triệu | — |
| Không duy trì hoặc không đủ lối thoát nạn của nhà, công trình | 40–50 triệu | Đình chỉ hoạt động 1–3 tháng — chỉ áp cho trường hợp không đủ lối thoát nạn (điểm b khoản 5). Trường hợp không duy trì thì chỉ phạt tiền, không kèm đình chỉ |
⚠️ Số trong bảng là mức cho cá nhân. Tổ chức bị phạt gấp đôi
Công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã bị áp mức gấp 2 lần con số ở trên: lỗi “không duy trì hoạt động của đèn” với một công ty là 10–20 triệu, lỗi “không duy trì lối thoát nạn của cả nhà” là 80–100 triệu. Riêng hộ gia đình, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư vẫn áp mức cá nhân như trong bảng.
8.3. Một thay đổi năm 2026 mà nhiều người còn ghi nhầm
Trước đây có một khoản riêng phạt 10–15 triệu cho hành vi không duy trì cửa trên lối thoát nạn, khoá cửa lối thoát nạn, và nhiều tài liệu vẫn đang chép lại con số đó. Khoản đó đã bị bãi bỏ kể từ ngày 20/4/2026 — nghị định sửa đổi năm 2026 bỏ hẳn nó ra khỏi Điều 24. Tài liệu nào còn ghi “khoá cửa thoát nạn phạt 10–15 triệu” là tài liệu đã cũ.
Nhưng đừng hiểu nhầm theo hướng ngược lại. Bãi bỏ một khoản không có nghĩa là hành vi đó được phép. Chèn, khoá, cản trở cửa thoát nạn nay bị xử theo các khoản còn lại của cùng điều luật, tuỳ mức độ:
- Chèn đồ, để hàng chắn cửa → nhóm để hàng hoá cản trở lối thoát nạn: 5–10 triệu.
- Khoá cứng khiến gian phòng, khu vực không còn lối ra dùng được → nhóm không duy trì lối thoát nạn của gian phòng, khu vực: 20–30 triệu.
- Khoá khiến cả nhà không còn lối thoát nạn dùng được → nhóm không duy trì lối thoát nạn của nhà, công trình: 40–50 triệu.
Tức là mức phạt cho hành vi khoá cửa không hề nhẹ đi, nhiều trường hợp còn nặng hơn con số cũ. Và quan trọng hơn tiền: khoá cửa thoát nạn vẫn là nguyên nhân khiến người ta chết nhiều nhất trong các vụ cháy nhà dân ở Việt Nam.
Ba thay đổi khác của nghị định năm 2026: người thuê, mượn, ở nhờ và tổ chức hoạt động trong phạm vi một cơ sở nay cũng bị xử phạt theo phần trách nhiệm của mình; vi phạm nhiều lần cùng một hành vi thì phạt một hành vi kèm tình tiết tăng nặng chứ không phạt từng lần; và Chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu được phạt tới 25 triệu đồng kèm quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn — đoàn kiểm tra và quyết định xử phạt nay đến ngay từ cấp xã.
Toàn văn hai nghị định: Nghị định 106/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và Nghị định 69/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 106/2025. Bảng tổng hợp đầy đủ hơn: mức xử phạt vi phạm PCCC mới nhất.
Căn cứ: khoản 3 và khoản 5 Điều 20; khoản 1 và khoản 3 Điều 21; khoản 2 và khoản 3 Điều 7; Điều 24 Nghị định 106/2025/NĐ-CP. Mức phạt tổ chức gấp đôi theo Điều 4 cùng nghị định. Việc bãi bỏ khoản 3 Điều 24 và điều chỉnh thời hạn đình chỉ theo Nghị định 69/2026/NĐ-CP, hiệu lực 20/4/2026.
9. Cơ sở cũ đừng hoảng vô ích
Đọc đến đây, chủ một cơ sở xây từ 2010 dễ nghĩ “vậy là nhà mình sai hết, phải đập ra làm lại”. Không phải vậy — xin đọc kỹ hộp dưới đây trước khi ai đó đến chào bán gói nâng cấp trọn gói.
Phạm vi áp dụng của các thông số kỹ thuật trong bài này
Các yêu cầu kỹ thuật ở mục 2, 3, 4 và 5 — vị trí lắp, màu biển, ngưỡng 13 m, mốc 200 m² và 80% — áp dụng với công trình xây mới hoặc cải tạo về PCCC sau thời điểm các tiêu chuẩn, quy chuẩn tương ứng có hiệu lực.
Với cơ sở đang hoạt động, không cải tạo, không thay đổi tính chất sử dụng thì áp dụng theo tài liệu đã được hướng dẫn phù hợp với thời điểm công trình được xây dựng, hoặc thời điểm cải tạo gần nhất.
Nói gọn: nhà cũ không bị đo bằng thước của nhà mới. Ai bảo anh/chị phải nâng cấp toàn bộ chỉ vì tiêu chuẩn vừa đổi thì hãy hỏi lại căn cứ, và hỏi thêm cơ quan quản lý địa bàn trước khi ký hợp đồng.
Nhưng có hai việc nhà cũ vẫn phải làm, không có ngoại lệ
- Duy trì hoạt động của những gì đã lắp. Không ai bắt nhà xây năm 2010 lắp thêm đèn theo danh sách 9 vị trí mới, nhưng cái đèn đang có mà chết pin thì vẫn là lỗi “không duy trì hoạt động”. Phép thử 2 tiếng vì thế áp cho mọi cơ sở — nó đo cái đang có, không đòi hỏi cái chưa có.
- Giữ lối thoát nạn thông thoáng và cửa mở được. Không phiên bản nào của quy định cho phép khoá cửa thoát nạn hay chất hàng lên cầu thang — nghĩa vụ này không liên quan đến năm xây nhà.
Khi nào thì nhà cũ buộc phải nâng theo chuẩn mới
Ba tình huống làm cơ sở cũ bước sang diện “công trình cải tạo”, khi đó phần cải tạo phải theo quy định hiện hành: cải tạo về PCCC (sửa hệ thống, đổi giải pháp thoát nạn, ngăn cháy); thay đổi tính chất sử dụng (nhà kho thành nhà xưởng, văn phòng thành nhà trẻ, nhà ở thành nhà trọ cho thuê); xây thêm, cơi nới, ngăn chia lại mặt bằng ở mức làm đổi luồng thoát nạn.
Trong ba tình huống này nên chủ động bổ sung đèn cho khu vực mới — đúng quy định, mà cũng là lúc rẻ nhất vì thợ đang ở công trình. Nếu không muốn đục tường đi dây lại thì có các giải pháp báo cháy không dây lắp nhanh. Em nói rõ để anh/chị cân nhắc khách quan: đây là dòng sản phẩm của chính công ty em. Nó chỉ hợp khi việc đi dây lại quá tốn kém hoặc công trình không được đục phá. Anh/chị nên đối chiếu thêm ít nhất một phương án khác trước khi quyết định. Riêng đèn chiếu sáng sự cố phần lớn đã có pin tích hợp nên lắp bổ sung đơn giản — nhưng vẫn để thợ điện đấu nguồn.
Căn cứ: ghi chú về phạm vi áp dụng tại Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07 tháng 7/2025.
10. Giải nghĩa nhanh các từ hay gặp
| Từ hay gặp | Nghĩa là gì |
|---|---|
| Chiếu sáng sự cố | Việc chiếu sáng khi điện lưới đã mất, bằng đèn có nguồn dự phòng riêng. Mục đích là để người ta nhìn thấy đường mà đi ra, không phải để làm việc tiếp |
| Chỉ dẫn thoát nạn | Việc chỉ hướng đi ra, bằng biển có chữ và mũi tên. Chính là cái biển exit xanh lá |
| Thoát nạn | Việc người trong nhà tự đi ra nơi an toàn khi có cháy. Khác với “cứu nạn” — cứu nạn là người bên ngoài vào đưa người ra |
| Lối ra thoát nạn | Cái cửa hoặc lối mở dẫn từ trong nhà ra chỗ an toàn. Nói nôm na là cái cửa để chạy ra |
| Đường thoát nạn | Cả tuyến đường người ta đi từ chỗ mình đứng đến lối ra: hành lang, cầu thang, sảnh. Phải thông suốt, không vật cản |
| Chiều thoát nạn | Chiều người ta chạy ra ngoài. Cửa “mở theo chiều thoát nạn” nghĩa là đứng trong đẩy ra thì cửa mở |
| Nút giao hành lang | Chỗ hai hành lang gặp nhau, kiểu ngã ba ngã tư trong nhà. Đây là chỗ bắt buộc phải có đèn và biển chỉ hướng |
| Nguồn điện dự phòng | Nguồn điện thay thế khi mất điện lưới. Với đèn thoát hiểm, đó thường là cục pin sạc nằm ngay bên trong đèn |
| Nguồn điện ưu tiên | Đường điện riêng dành cho thiết bị phải chạy khi cháy: bơm chữa cháy, quạt hút khói. Không được đấu đèn chiếu sáng sự cố vào đường này |
| Aptomat | Cái cầu dao nhỏ dạng cần gạt trong hộp điện. Gạt xuống là cắt điện nhánh đó. Còn gọi là CB, cầu dao tự động |
| Cầu thang bộ thoát nạn | Thang bộ được tính là đường thoát khi cháy. Thang máy không phải lối thoát nạn |
| Mẫu PC02 | Mẫu biên bản tự kiểm tra định kỳ về PCCC. Kết quả phép thử 2 tiếng ghi vào đây |
| Tủ điện chính (tủ tổng) | Tủ sắt lớn chứa đầu nguồn điện của cơ sở. Chỉ thợ điện được thao tác bên trong |
| Duy trì hoạt động | Cụm từ then chốt trong các quy định xử phạt. Nghĩa là thiết bị đã lắp thì phải còn dùng được. Lắp rồi để hỏng vẫn bị phạt như thường |
| TCVN 13456:2022 · TCVN 3890:2023 | Hai tiêu chuẩn quốc gia đặt ra yêu cầu cho đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn thoát nạn — mọi con số trong bài đều lấy từ đó |
11. Câu hỏi hay gặp
Quán ăn nhà em có 70 m² thôi, có phải lắp đèn chiếu sáng sự cố không?
Có. Quy định ghi trang bị cho tất cả các nhà và công trình, trừ nhà ở riêng lẻ, không kèm ngưỡng diện tích. Hai trường hợp được miễn rất hẹp: sân vườn hoặc sân thượng không mái che; và nhà một tầng có diện tích sàn không quá 200 m² đồng thời diện tích lỗ hở trên tường ngoài đạt tối thiểu 80% — tức nhà gần như không có tường. Quán ăn 70 m² xây tường kín, lợp mái không thuộc hai trường hợp đó.
Đèn nhà em vẫn sáng chữ EXIT suốt ngày, vậy là còn tốt đúng không?
Chưa chắc — đây là hiểu nhầm phổ biến nhất. Ban ngày biển sáng nhờ điện lưới, không liên quan đến cục pin bên trong; pin có thể đã chết từ lâu mà biển vẫn sáng bình thường. Chỉ có một cách biết: ngắt điện và đợi. Đèn phải sáng ổn định liên tục tối thiểu 120 phút.
Thử 2 tiếng thì phải cắt điện cả toà nhà à? Em không dám.
Không cần. Chỉ ngắt tại aptomat của từng khu vực — mấy cần gạt nhỏ trong hộp nhựa gắn tường có nhãn ghi tầng hoặc khu. Không đụng tủ điện chính. Toà nhà lớn thì chia thử nhiều buổi, mỗi buổi vài tầng. Aptomat chưa có nhãn thì gọi thợ điện dò và dán nhãn lại — việc nên làm dù không thử đèn.
Đèn chỉ sáng được 45 phút thì có được coi là đạt không?
Không. Mốc là 120 phút, sáng ổn định liên tục, không có mức nào thấp hơn được chấp nhận. Đèn sáng 45 phút rồi tắt nghĩa là pin đã chai — cần thay pin hoặc thay cả bộ. Đèn sáng đủ 2 tiếng nhưng mờ dần hoặc nhấp nháy cũng tính là trượt, vì quy định đòi “ổn định liên tục”.
Em tự mua pin về thay cho đèn được không, cho rẻ?
Không nên. Pin trong đèn thoát hiểm là loại chuyên dụng, phải đúng loại và đúng dung lượng thì mạch sạc mới làm việc đúng. Lắp sai cực hoặc sai loại thì nhẹ là hỏng đèn, nặng là pin phồng và bốc cháy — cháy ngay tại thiết bị lẽ ra để cứu người. Để đơn vị bảo trì làm; anh/chị chỉ cần biết đèn nào trượt và yêu cầu họ xử lý.
Biển exit của em nền đỏ chữ trắng, có sao không?
Sai màu. Quy định ghi rõ: nền xanh lá cây, chữ và ký hiệu hình học màu trắng. Màu đỏ trong hệ thống ký hiệu an toàn mang nghĩa khác — cấm, hoặc thiết bị chữa cháy. Lắp đặt phương tiện chỉ dẫn thoát nạn không bảo đảm bị phạt 5–7 triệu với cá nhân, gấp đôi với tổ chức, kèm yêu cầu lắp lại cho đúng.
Nhà em xây từ năm 2012, giờ có phải lắp lại toàn bộ theo tiêu chuẩn mới không?
Không tự động phải. Yêu cầu kỹ thuật trong bài áp dụng cho công trình xây mới hoặc cải tạo về PCCC sau khi tiêu chuẩn có hiệu lực. Cơ sở đang hoạt động, không cải tạo, không đổi tính chất sử dụng thì áp theo hướng dẫn phù hợp thời điểm công trình được xây dựng. Nhưng hai việc nhà cũ vẫn phải làm: duy trì hoạt động của những gì đã lắp — nên phép thử 2 tiếng vẫn áp cho mọi cơ sở; và giữ lối thoát nạn thông thoáng, cửa mở được từ bên trong.
Khoá cửa thoát nạn ban đêm cho đỡ mất trộm thì bị phạt bao nhiêu?
Khoản riêng phạt 10–15 triệu cho hành vi khoá cửa lối thoát nạn đã bị bãi bỏ từ 20/4/2026, đừng chép lại con số đó từ tài liệu cũ. Nhưng hành vi vẫn bị xử lý theo các khoản còn lại, tuỳ mức độ: chèn đồ chắn cửa thuộc nhóm để hàng hoá cản trở lối thoát nạn, 5–10 triệu; khoá khiến gian phòng hoặc khu vực không còn lối ra dùng được, 20–30 triệu; khoá khiến cả nhà không còn lối thoát nạn dùng được, 40–50 triệu. Lưu ý cho đúng: hình thức đình chỉ hoạt động 1–3 tháng của Điều 24 chỉ áp cho trường hợp không đủ lối thoát nạn của nhà, công trình (điểm b khoản 5), không áp cho hành vi không duy trì. Cách đúng là dùng khoá mở được từ bên trong không cần chìa, thanh thoát hiểm gạt ngang, hoặc hộp kính đựng chìa gắn cạnh cửa.
12. Cần người kiểm tra giúp hoặc xử lý đèn hỏng?
Phép thử 2 tiếng anh/chị tự làm được, và nên tự làm — đó là cách duy nhất để biết cơ sở mình đang ở tình trạng nào. Nhưng phần sau đó — thay pin, thay đèn, bổ sung đèn cho khu vực còn thiếu, đấu lại nguồn — cần người có nghề.
Công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật PCCC Việt Nam nhận khảo sát hiện trạng, rà soát vị trí lắp đèn, kiểm tra thời gian hoạt động của nguồn dự phòng, bổ sung thiết bị còn thiếu và bảo trì định kỳ. Chi phí tuỳ quy mô và hiện trạng nên không có bảng giá chung — anh/chị gọi để bên em sang khảo sát rồi báo giá.
Hotline: 0876 666 114 · 0983 299 529 (dự án) · 0909 406 866 (bảo trì)
Email: kinhdoanh@pccc.vn
Đọc thêm: dịch vụ bảo trì hệ thống PCCC · tài liệu nghiệp vụ về công tác kiểm tra PCCC · Phụ lục I — nội dung kiểm tra trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở (dành cho ai muốn đọc bản gốc)
Bài viết dựa trên Phụ lục IV tài liệu hướng dẫn kiểm tra của C07 (tháng 7/2025), TCVN 13456:2022, TCVN 3890:2023, Nghị định 105/2025/NĐ-CP, Nghị định 106/2025/NĐ-CP và Nghị định 69/2026/NĐ-CP — cập nhật ngày 21/8/2026. Quy định PCCC đang thay đổi khá nhanh trong giai đoạn này, nên trước khi bỏ tiền đầu tư, anh/chị nên hỏi lại cơ quan quản lý địa bàn hoặc đối chiếu văn bản gốc.
Cập nhật bài viết nổi bật
Tìm hiểu về tải trọng cháy – Lê Ngọc Tùng