Module vào ra báo cháy

Module vào ra báo cháy là gì?

Module vào ra báo cháy (tên trong tiêu chuẩn: thiết bị vào/ra; tiếng Anh: input/output module) là thiết bị trung gian của hệ thống báo cháy địa chỉ. Nó nằm giữa tủ trung tâm báo cháy và thế giới bên ngoài hệ báo cháy, làm hai việc ngược chiều nhau:

• Đầu vào (input): nhận tín hiệu tiếp điểm khô từ thiết bị không thuộc hệ báo cháy — công tắc áp lực, công tắc dòng chảy, van giám sát của hệ sprinkler, đầu báo thường, cảm biến khí — rồi chuyển thành tín hiệu địa chỉ đưa về tủ.
• Đầu ra (output): nhận lệnh từ tủ và đóng/mở tiếp điểm để điều khiển thiết bị ngoại vi — quạt tăng áp, quạt hút khói, thang máy về tầng trệt, van chặn gas, bơm chữa cháy, cửa ngăn cháy, hệ thống loa.

Nói cách khác: module là chiếc cầu giúp tủ báo cháy “nhìn thấy” và “điều khiển” được những thứ không sinh ra để nói chuyện với nó. Không có module, hệ báo cháy chỉ biết kêu chứ không liên động được với phần còn lại của tòa nhà.

Ý chính

• Là thiết bị của hệ địa chỉ — mỗi module chiếm một địa chỉ trên vòng lặp, tủ biết chính xác module nào tác động.
• Tiêu chuẩn sản phẩm: TCVN 7568-18:2016 (ISO 7240-18) — Thiết bị vào/ra.
• Là phương tiện PCCC: Nghị định 105/2025/NĐ-CP Phụ lục mục 1.4 liệt kê “mô-đun (module) các loại”.

Định nghĩa & viện dẫn trong tiêu chuẩn, quy chuẩn Việt Nam

Module được nêu tên trong cả quy chuẩn lẫn tiêu chuẩn (xem đầy đủ tại hub Tiêu chuẩn & Quy chuẩn PCCC):

QCVN 03:2026/BCA (mục 1.4.23 — Hệ thống báo cháy tự động, chú thích): “Hệ thống báo cháy tự động bao gồm các bộ phận cơ bản: Trung tâm báo cháy tự động, đầu báo cháy tự động, hộp nút ấn báo cháy, nguồn điện. Tùy theo yêu cầu hệ thống báo cháy tự động còn có các bộ phận khác như các module, các thiết bị truyền tín hiệu, giám sát…”

TCVN 7568-14:2025 (mục 3.2 — Hệ thống báo cháy địa chỉ): “Hệ thống báo cháy khi báo cháy sẽ báo đến từng thiết bị địa chỉ trong hệ thống (đầu báo cháy địa chỉ, module, nút ấn báo cháy địa chỉ,…).”

Nghị định 105/2025/NĐ-CP (Phụ lục, mục 1.4): “Thiết bị báo cháy độc lập; thiết bị thuộc hệ thống báo cháy: tủ trung tâm báo cháy; đầu báo cháy các loại; thiết bị truyền tin báo cháy; mô-đun (module) các loại; chuông báo cháy; đèn báo cháy; nút ấn báo cháy.”

Tiêu chuẩn sản phẩm là TCVN 7568-18:2016 (ISO 7240-18:2009) — Hệ thống báo cháy, Phần 18: Thiết bị vào/ra, được TCVN 7568-14:2025 viện dẫn. Một thiết bị họ hàng cũng cần biết là TCVN 7568-17:2016 (ISO 7240-17) — Thiết bị cách ly ngắn mạch, thường lắp cùng module trên vòng lặp địa chỉ để một điểm chập không làm chết cả vòng.

Về liên động điều khiển — hai điều khoản quan trọng khi dùng module để kích hoạt hệ chữa cháy:

TCVN 7568-14:2025 (mục 5.13.2 — Điều khiển hệ thống chữa cháy): “Trường hợp hệ thống báo cháy dùng để điều khiển kích hoạt hệ thống chữa cháy thì mỗi điểm trong khu vực bảo vệ phải được kiểm soát bằng 2 đầu báo cháy tự động thuộc 2 kênh hoặc 2 địa chỉ khác nhau.”

QCVN 10:2025/BCA (mục 1.5.6, chú thích): “Trường hợp các công tắc dòng chảy hoặc công tắc áp suất hoặc thiết bị có chức năng tương tự của hệ thống chữa cháy được sử dụng làm tín hiệu báo cháy và được giám sát bởi trung tâm báo cháy thì mỗi thiết bị được coi là một vùng phát hiện cháy riêng.”

Điều khoản thứ hai đặc biệt đáng chú ý: khi anh dùng module để đưa tín hiệu công tắc áp lực hay công tắc dòng chảy về tủ, mỗi thiết bị đó được tính là một vùng phát hiện cháy riêng — ảnh hưởng trực tiếp tới cách chia vùng và số địa chỉ cần dự phòng.

Đối chiếu quốc tế (NFPA)

Hệ Hoa Kỳ gọi là addressable module, phân thành monitor module (chỉ đầu vào), control module (chỉ đầu ra) và relay module, quy định trong NFPA 72. Nguyên tắc giống Việt Nam: mọi mạch đầu vào và đầu ra phải được giám sát tình trạng đường dây (phát hiện đứt, chập) và báo lỗi về tủ. NFPA 72 cũng yêu cầu module điều khiển chức năng sống còn (thang máy, quạt tăng áp, chốt cửa thoát nạn) phải được đấu bằng đường dây có khả năng chịu lửa hoặc bảo vệ tương đương.

Một khác biệt thực tế đáng lưu ý: hệ Bắc Mỹ dùng nhiều isolator module (thiết bị cách ly ngắn mạch) bố trí trên vòng lặp để một điểm chập không làm mất cả vòng. ⚠️ Không có con số “bao nhiêu thiết bị một isolator” dùng chung — số lượng và vị trí là tham số của từng giao thức, phải lấy theo hướng dẫn của hãng tủ và hồ sơ thiết kế được duyệt. TCVN 7568-17:2016 là tiêu chuẩn sản phẩm cho thiết bị cách ly, không tự sinh ra quy tắc khoảng cách bố trí. Ở Việt Nam hạng mục này thường bị cắt giảm khi thi công để tiết kiệm. Các chuẩn NFPA mang tính tham chiếu, không đương nhiên bắt buộc tại Việt Nam.

Nguyên lý & phân loại

Nguyên lý: module có một vi mạch mang địa chỉ riêng, giao tiếp với tủ qua giao thức của hãng trên vòng lặp hai dây. Với module đầu vào, mạch giám sát liên tục đo trở kháng của đường dây tới tiếp điểm ngoài — có điện trở cuối đường dây (EOL) để phân biệt ba trạng thái: bình thường, tác động, và sự cố (đứt/chập).

Sản phẩm module vào ra báo cháy của các hãng

Module luôn phải cùng hãng và cùng giao thức với tủ trung tâm — đây là điểm khác biệt lớn so với các thiết bị khác trong hệ (thông số theo tài liệu hãng; ảnh minh họa ghi rõ nguồn):

Notifier & System Sensor (Honeywell, Hoa Kỳ)

Dải module giám sát, module điều khiển và module cách ly cho các dòng tủ địa chỉ của hãng; có bản gắn tủ và bản gắn hộp âm tường. Nguồn: notifier.com · systemsensor.com.

Hochiki (Nhật Bản)

Module vào/ra theo giao thức riêng của hãng, có loại tích hợp sẵn bộ cách ly ngắn mạch trong cùng vỏ — giảm số thiết bị phải lắp trên vòng lặp. Nguồn: hochiki.com.

Apollo Fire Detectors (Anh)

Module theo giao thức của hãng, dải sản phẩm gồm module một đầu vào, nhiều đầu vào và module điều khiển có giám sát đường dây đầu ra. Nguồn: apollo-fire.co.uk.

Tên gọi khác / từ đồng nghĩa

Cùng nhóm thiết bị này, thị trường Việt Nam gọi bằng nhiều tên: module vào ra = mô-đun vào/ra = module địa chỉ = module giám sát = module điều khiển = module I/O = module input/output = monitor module / control module. TCVN 7568-18:2016 (ISO 7240-18) dùng cụm “thiết bị vào/ra”; Nghị định 105/2025/NĐ-CP dùng “mô-đun (module) các loại”.

Thông số kỹ thuật điển hình

Thông số phụ thuộc hãng và giao thức — luôn kiểm datasheet đúng model và đúng dòng tủ:

Lưu ý về cáp: TCVN 7568-14:2025 mục 5.14.7 không cho phép lắp đặt chung dây tín hiệu của hệ thống báo cháy với dây tín hiệu và cáp điện của hệ khác trong cùng điều kiện; mục 5.14.5 yêu cầu tính tiết diện lõi đồng dựa trên độ sụt áp cho phép. Module đầu ra điều khiển tải lớn (quạt, bơm) thì tiếp điểm module chỉ đóng vai trò tín hiệu — phải qua contactor riêng, không đấu trực tiếp tải động lực vào module.

Thiết bị thường đi cùng

Cách chọn module vào ra báo cháy

• Bắt buộc cùng hãng, cùng giao thức với tủ: module không phải hàng “phổ thông” như còi hay nút ấn — mua khác hãng là không chạy được. Đây là lỗi mua hàng phổ biến nhất với thiết bị này.
• Đếm đúng số địa chỉ cần và dự phòng: nhớ rằng theo QCVN 10:2025/BCA mục 1.5.6, mỗi công tắc dòng chảy hoặc công tắc áp suất dùng làm tín hiệu báo cháy được coi là một vùng phát hiện cháy riêng — số địa chỉ tiêu tốn nhanh hơn dự tính.
• Chọn module có giám sát đường dây cả đầu vào và đầu ra: module đầu ra không giám sát đường dây thì khi dây tới quạt bị đứt, tủ vẫn báo bình thường và anh chỉ biết khi có cháy thật.
• Không đấu tải động lực trực tiếp: tiếp điểm module chỉ mang tín hiệu — phải qua contactor cho quạt, bơm, thang máy.
• Cân nhắc bộ cách ly ngắn mạch (sản phẩm theo TCVN 7568-17:2016) để một điểm chập không làm chết cả vòng lặp — nhất là vòng lặp dài đi qua nhiều tầng. Số lượng và vị trí lấy theo hướng dẫn của hãng tủ và hồ sơ thiết kế, không có con số chung.
• Vị trí lắp và cấp bảo vệ vỏ: module giám sát hệ chữa cháy thường phải đặt ở phòng bơm hoặc tầng hầm ẩm — chọn vỏ phù hợp, hoặc dùng module không dây để đặt bộ điện tử ở nơi khô ráo.

Lắp đặt & bảo trì

Lắp module ở vị trí tiếp cận được để bảo trì — không giấu trong trần kỹ thuật không có cửa thăm. Dán nhãn ghi rõ địa chỉ và chức năng ngay trên vỏ module và trên bản vẽ hoàn công; đây là việc rẻ nhất nhưng tiết kiệm nhiều giờ khi xử lý sự cố sau này. Lắp đúng điện trở cuối đường dây (EOL) theo giá trị của hãng — sai EOL là nguyên nhân số một gây báo lỗi đường dây.

Về bảo dưỡng: theo Thông tư 36/2025/TT-BCA (Phụ lục V) và QCVN 10:2025/BCA — bảo dưỡng hệ thống báo cháy tự động ít nhất một năm một lần. Nội dung nên có: kích hoạt thử từng đầu vào (đóng tiếp điểm thật, không mô phỏng trên tủ) và xác nhận tủ hiển thị đúng địa chỉ; thử từng đầu ra và xác nhận thiết bị ngoại vi thật sự chạy (quạt quay, thang máy về tầng trệt); thử ngắt dây để xác nhận tủ báo lỗi đường dây; ghi nhật ký từng module.

Lưu ý an toàn khi thử: thử liên động thang máy và quạt phải báo trước cho ban quản lý và người sử dụng, chọn thời điểm ít người, và có người trực tại thiết bị. Nhiều sự cố kẹt người trong thang máy xảy ra vì thử liên động mà không thông báo.

Lỗi thường gặp & cách khắc phục

• Module không giao tiếp được với tủ: khác hãng hoặc khác giao thức. Khắc phục: không có cách sửa — phải thay đúng module của hãng tủ. Kiểm điều này ngay từ khâu duyệt vật tư.
• Tủ báo lỗi đường dây liên tục: sai giá trị điện trở cuối (EOL), đấu thiếu EOL, hoặc dây bị ẩm. Khắc phục: kiểm đúng giá trị EOL theo hãng, đo cách điện đường dây, xử lý điểm ẩm.
• Trùng địa chỉ: hai module cùng địa chỉ trên một vòng lặp — tủ báo lỗi hoặc hiển thị sai vị trí. Khắc phục: rà lại bảng địa chỉ, đặt lại địa chỉ và cập nhật hồ sơ hoàn công.
• Đầu ra tác động nhưng thiết bị ngoại vi không chạy: tiếp điểm module đấu trực tiếp vào tải quá lớn, hoặc contactor hỏng, hoặc mạch động lực bị cắt. Khắc phục: đấu qua contactor đúng công suất; đưa việc thử chạy thật thiết bị ngoại vi vào nội dung bảo dưỡng hằng năm.
• Chập một điểm làm chết cả vòng lặp: không có bộ cách ly ngắn mạch. Khắc phục: bổ sung isolator theo TCVN 7568-17:2016, chia nhỏ vòng lặp.
• Không xác định được module nào ở đâu: không dán nhãn, hồ sơ hoàn công thiếu. Khắc phục: khảo sát lại, đánh số và dán nhãn toàn bộ, lập bảng địa chỉ – vị trí – chức năng và lưu cùng hồ sơ hệ thống.

Câu hỏi thường gặp

Module vào ra báo cháy dùng để làm gì? Làm hai việc: đưa tín hiệu từ thiết bị không thuộc hệ báo cháy (công tắc áp lực, công tắc dòng chảy, van giám sát, đầu báo thường) vào tủ trung tâm; và xuất lệnh điều khiển thiết bị ngoại vi (quạt tăng áp, hút khói, thang máy, van, bơm, cửa ngăn cháy) khi có báo cháy.

Module có dùng chung được giữa các hãng không? Không. Module giao tiếp với tủ qua giao thức riêng của từng hãng, nên bắt buộc phải cùng hãng và cùng dòng tủ. Đây là điểm khác biệt lớn so với còi, đèn hay nút ấn — vốn dễ thay thế chéo hơn.

Mỗi công tắc dòng chảy đưa về tủ có tốn một vùng phát hiện cháy không? Có. QCVN 10:2025/BCA mục 1.5.6 chú thích nêu rõ: khi công tắc dòng chảy, công tắc áp suất hoặc thiết bị có chức năng tương tự được dùng làm tín hiệu báo cháy và được trung tâm báo cháy giám sát thì mỗi thiết bị được coi là một vùng phát hiện cháy riêng. Cần tính điều này khi phân bổ địa chỉ.

Có được đấu thẳng quạt hút khói vào tiếp điểm module không? Không nên. Tiếp điểm rơle của module chỉ chịu được dòng nhỏ và đóng vai trò tín hiệu. Tải động lực như quạt, bơm, thang máy phải đi qua contactor riêng có đủ công suất.

Bộ cách ly ngắn mạch có bắt buộc không, và bố trí bao nhiêu cái? TCVN 7568-17:2016 (ISO 7240-17) là tiêu chuẩn sản phẩm — quy định yêu cầu kỹ thuật của thiết bị cách ly, không quy định khoảng cách bố trí. Việc có bố trí hay không và bố trí bao nhiêu phụ thuộc hồ sơ thiết kế được duyệt và hướng dẫn của hãng tủ (mỗi giao thức có giới hạn riêng về số thiết bị giữa hai isolator). Về mặt kỹ thuật đây là biện pháp hiệu quả để một điểm chập không làm mất tác dụng toàn bộ vòng lặp.

Khi bảo dưỡng, thử module thế nào cho đúng? Với đầu vào: đóng tiếp điểm thật tại thiết bị ngoài (không mô phỏng trên tủ) và xác nhận tủ hiển thị đúng địa chỉ. Với đầu ra: kích hoạt và xác nhận thiết bị ngoại vi thật sự chạy. Ngoài ra nên ngắt thử một dây để kiểm tra tủ có báo lỗi đường dây không.

Xem thêm

Tủ trung tâm báo cháy · Nút ấn báo cháy · Còi đèn báo cháy · Công tắc áp lực · Công tắc dòng chảy · Van giám sát · Hệ thống báo cháy tự động · Hub Tiêu chuẩn & Quy chuẩn PCCC.

Nguồn tham khảo

QCVN 03:2026/BCA (mục 1.4.23, 1.4.41) · TCVN 7568-14:2025 (mục 3.2, 5.13.2, 5.14.5, 5.14.7) · TCVN 7568-18:2016 (ISO 7240-18) · TCVN 7568-17:2016 (ISO 7240-17) · QCVN 10:2025/BCA (mục 1.5.6) · Nghị định 105/2025/NĐ-CP (Phụ lục mục 1.4) · Thông tư 36/2025/TT-BCA (Phụ lục V) · NFPA 72 · tài liệu các hãng Notifier, System Sensor, Hochiki, Apollo (nofollow)

Biên tập & thẩm định: Ban nội dung kỹ thuật PCCC Việt Nam · Cập nhật lần cuối: 03/8/2026.