Phương án chữa cháy là gì? Ai phải lập?

Phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ là tài liệu do người đứng đầu cơ sở xây dựng và phê duyệt, giả định các tình huống cháy, tai nạn, sự cố có thể xảy ra và dự kiến lực lượng, phương tiện, cách xử lý cho từng tình huống. Cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC phải lập phương án theo Mẫu số PC06 và thực tập ít nhất một lần mỗi năm.

Ai phải lập phương án chữa cháy

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 phân trách nhiệm thành hai tuyến rõ rệt tại Điều 10:

“1. Người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện giao thông quy định tại khoản 2 Điều 22 của Luật này có trách nhiệm tổ chức xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ sử dụng lực lượng, phương tiện tại chỗ của cơ sở, phương tiện giao thông trong phạm vi quản lý.

2. Cơ quan Công an có trách nhiệm sau đây: a) Tổ chức xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ đối với cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ;…”

— khoản 1 và khoản 2 Điều 10, Luật 55/2024/QH15

Đây là điểm hay bị hiểu nhầm nhất. Với cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ (danh mục tại Phụ lục II Nghị định 105/2025) thì tồn tại hai phương án song song, không phải một thay cho cái kia:

Với phương tiện giao thông thuộc diện điều chỉnh, chủ phương tiện lập phương án theo Mẫu số PC07.

Nội dung bắt buộc — theo Điều 15 Nghị định 105/2025

Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 15:

“Phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở do người đứng đầu cơ sở tổ chức xây dựng và phê duyệt theo Mẫu số PC06 kèm theo Nghị định này bảo đảm các nội dung sau đây: a) Thông tin về cơ sở…; b) Tính chất, đặc điểm nguy hiểm về cháy, nổ, độc, tai nạn, sự cố; sơ đồ thể hiện đường, lối thoát nạn…; c) Số điện thoại của các cơ quan cần thông báo…; d) Giả định tình huống cháy, tai nạn, sự cố xảy ra trong và ngoài giờ làm việc…; đ) Những vấn đề cần lưu ý để bảo đảm an toàn cho người, phương tiện…”

— khoản 1 Điều 15, Nghị định 105/2025/NĐ-CP

Hai chi tiết dễ bỏ sót nhưng đều nằm trong nguyên văn:

• Phương án do chính người đứng đầu cơ sở phê duyệt. Không cần cơ quan Công an phê duyệt phương án của cơ sở — trách nhiệm và thẩm quyền cùng nằm ở cơ sở.
• Tình huống giả định phải gồm cả “ngoài giờ làm việc”. Nhiều phương án chỉ dựng kịch bản ban ngày khi đông người, trong khi cháy ban đêm mới là lúc lực lượng tại chỗ mỏng nhất.

Thực tập phương án: ít nhất một lần mỗi năm

Lập xong mà không thực tập thì phương án chỉ là tập hồ sơ. Điều 16 Nghị định 105/2025 quy định:

“a) Thực tập định kỳ ít nhất một lần trong năm; có thể thực tập một hoặc nhiều tình huống giả định khác nhau trong một lần, nhưng phải bảo đảm tất cả các tình huống được giả định trong phương án … lần lượt được thực tập;

b) Thực tập đột xuất khi có yêu cầu của người hoặc cơ quan có thẩm quyền…;

c) Kết quả tổ chức thực tập … phải được thể hiện trong báo cáo kết quả thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở theo Mẫu số PC04 … hoặc cập nhật trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và truyền tin báo cháy.”

— khoản 1 Điều 16, Nghị định 105/2025/NĐ-CP

Điểm a có một ràng buộc dễ bị bỏ qua: mỗi tình huống trong phương án đều phải được thực tập, lần lượt qua các năm. Cơ sở dựng 4 tình huống nhưng năm nào cũng chỉ diễn tập đúng một tình huống quen thuộc thì chưa đáp ứng yêu cầu này.

Điểm c cũng đáng chú ý: kết quả thực tập được ghi nhận qua báo cáo Mẫu số PC04 hoặc cập nhật trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC — tức là có thể lưu bằng dữ liệu điện tử, không nhất thiết chỉ giữ bản giấy.

Bốn lỗi thường gặp

1. Dùng biểu mẫu cũ. Phương án của cơ sở nay theo Mẫu số PC06 của Nghị định 105/2025. Các mẫu PC17/PC18 thuộc Nghị định 136/2020 — nghị định này đã hết hiệu lực từ 01/7/2025.
2. Chỉ giả định tình huống trong giờ làm việc. Trái với yêu cầu tại điểm d khoản 1 Điều 15.
3. Diễn tập một tình huống rồi lặp lại nhiều năm. Trái điểm a khoản 1 Điều 16.
4. Không cập nhật khi cơ sở thay đổi. Đổi mặt bằng, thêm khu vực sạc xe điện, thay hệ thống báo cháy — sơ đồ và dự kiến lực lượng trong phương án phải sửa theo, nếu không phương án dẫn người đi theo hiện trạng không còn tồn tại.

Câu hỏi thường gặp

Phương án chữa cháy có phải mang lên Công an phê duyệt không? Phương án của cơ sở do chính người đứng đầu cơ sở tổ chức xây dựng và phê duyệt (khoản 1 Điều 15 NĐ 105/2025). Riêng cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ thì còn có thêm một phương án do cơ quan Công an xây dựng và phê duyệt, và cơ sở có trách nhiệm phối hợp.

Bao lâu phải thực tập một lần? Ít nhất một lần trong năm, và phải bảo đảm mọi tình huống giả định trong phương án lần lượt được thực tập qua các lần (điểm a khoản 1 Điều 16 NĐ 105/2025). Ngoài ra còn thực tập đột xuất khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Phương án chữa cháy dùng mẫu nào? Cơ sở dùng Mẫu số PC06; phương tiện giao thông dùng Mẫu số PC07; phương án của cơ quan Công an dùng Mẫu số PC08 — đều kèm theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP.

Cơ sở nhỏ, ít người có phải lập phương án không? Có, nếu là cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC — nghĩa vụ này gắn với việc có thuộc danh mục Phụ lục I hay không, không phụ thuộc số người làm việc. Quy mô cơ sở ảnh hưởng tới độ phức tạp của phương án, không miễn trừ nghĩa vụ lập.

Phương án chữa cháy khác gì nội quy PCCC? Nội quy quy định hành vi phải làm và bị cấm hằng ngày; phương án là kịch bản xử lý khi cháy đã xảy ra, có sơ đồ, tình huống giả định và phân công lực lượng cụ thể.

Ai thực hiện phương án khi có cháy? Lực lượng PCCC và CNCH cơ sở — lực lượng kiêm nhiệm do người đứng đầu cơ sở thành lập. Đây là lý do phương án và việc tổ chức lực lượng phải được làm cùng nhau.

Nguồn tham khảo

• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 — Điều 10 (Xây dựng, thực tập các phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ); điểm đ khoản 1 Điều 23.
• Nghị định 105/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 — Điều 15 (Nội dung phương án), Điều 16 (Thực tập phương án); Mẫu số PC04, PC06, PC07, PC08; Phụ lục I, Phụ lục II.

Biên tập & thẩm định: Ban biên tập pccc.vn · Kiểm chứng pháp lý ngày 04/8/2026.

Xem thêm: Cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC · Lực lượng PCCC cơ sở · Nội quy an toàn PCCC · Chữa cháy · CNCH · Hub tiêu chuẩn & quy chuẩn PCCC.