Nội quy an toàn PCCC là gì? Nội dung bắt buộc

Nội quy an toàn PCCC là văn bản do người đứng đầu cơ sở ban hành, quy định việc phải làm, việc bị cấm và trách nhiệm của mọi người nhằm bảo đảm an toàn phòng cháy tại cơ sở. Đây là điều kiện an toàn bắt buộc của mọi cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC, và pháp luật quy định rõ nội quy phải có ba nhóm nội dung — không phải muốn viết gì cũng được.

Nội quy PCCC là gì — căn cứ pháp lý

Nghĩa vụ có nội quy nằm ngay trong điều kiện an toàn của cơ sở. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) quy định tại điểm a khoản 1 Điều 23:

“Cơ sở phải bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy sau đây: a) Có quy định, nội quy, biện pháp về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ phù hợp với từng loại hình cơ sở;”

— điểm a khoản 1 Điều 23, Luật 55/2024/QH15

Cụm từ đáng chú ý là “phù hợp với từng loại hình cơ sở”. Một bản nội quy chép nguyên từ mẫu trên mạng, không nhắc gì tới đặc điểm thật của cơ sở, về hình thức là có nhưng về bản chất chưa đáp ứng yêu cầu này.

Ba nhóm nội dung bắt buộc

Nghị định 105/2025/NĐ-CP dành hẳn Điều 3 để liệt kê nội dung của nội quy:

“1. Nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ đối với cơ sở gồm các nội dung cơ bản sau:

a) Quy định việc quản lý, sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị, dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt, chất dễ cháy, nổ;

b) Quy định việc quản lý, sử dụng phương tiện, thiết bị phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;

c) Quy định nội dung cần thực hiện khi có cháy, nổ, tai nạn, sự cố xảy ra.”

— khoản 1 Điều 3, Nghị định 105/2025/NĐ-CP

Ba nhóm này tương ứng với ba giai đoạn: ngăn cháy xảy ra → giữ phương tiện luôn dùng được → làm gì khi cháy đã xảy ra. Bản nội quy thiếu một trong ba là thiếu một mắt xích.

Với phương tiện giao thông thuộc diện điều chỉnh, khoản 2 Điều 3 yêu cầu thêm một nội dung nữa: “Quy định việc bố trí, sắp xếp hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ trên phương tiện giao thông.”

Ai ban hành và treo ở đâu

Khoản 3 Điều 3 Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định gọn ba việc:

“Người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện giao thông ban hành hoặc tham mưu người có thẩm quyền ban hành nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; nội quy … phải phù hợp với tính chất, đặc điểm hoạt động của cơ sở, phương tiện giao thông và được phổ biến, niêm yết ở vị trí dễ thấy.”

— khoản 3 Điều 3, Nghị định 105/2025/NĐ-CP

Ba nghĩa vụ tách bạch, thiếu cái nào cũng chưa đạt:

• Ban hành — văn bản có chữ ký của người đứng đầu cơ sở, không phải tờ giấy in sẵn mua ngoài hàng.
• Phổ biến — người trong cơ sở phải được biết. In ra treo mà không ai đọc thì mới xong một nửa.
• Niêm yết ở vị trí dễ thấy — luật không ghi số lượng bản hay kích thước; tiêu chí là dễ thấy với người ở khu vực đó.

Lưu ý về khái niệm “người đứng đầu cơ sở”: theo khoản 11 Điều 2 Luật 55/2024, đó là người đại diện theo pháp luật của cơ sở hoặc người được giao trực tiếp quản lý cơ sở; với nhà ở là cơ sở thì là chủ hộ gia đình trực tiếp sử dụng nhà ở.

Phân biệt: nội quy · tiêu lệnh · phương án chữa cháy

Ba thứ này hay bị gọi lẫn, thậm chí bị coi là một khi mua “bộ biển PCCC”.

Nói ngắn: nội quy điều chỉnh hành vi hằng ngày, tiêu lệnh nhắc việc lúc cháy, còn phương án chữa cháy là kịch bản tác chiến.

⚠️ Lưu ý về căn cứ: nội quy và phương án là nghĩa vụ pháp lý, ghi tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều 23 Luật 55/2024. “Tiêu lệnh chữa cháy” không phải thuật ngữ trong Luật 55/2024 hay Nghị định 105/2025 — đây là thông lệ thực tế, thường in chung biển với nội quy để nhắc việc tại chỗ. Hữu ích, nhưng đừng nhầm là một nghĩa vụ riêng do luật đặt ra.

Bốn lỗi hay gặp khi làm nội quy

1. Chép mẫu, không sửa theo cơ sở. Nội quy của xưởng gỗ mà vẫn còn điều khoản về kho xăng dầu — vừa thừa vừa để lộ là không tự soạn. Trái với yêu cầu “phù hợp với tính chất, đặc điểm hoạt động”.
2. Thiếu nhóm (c) — việc phải làm khi có cháy. Nhiều bản chỉ liệt kê điều cấm rồi hết, trong khi đây là nhóm nội dung cứu người.
3. Niêm yết ở chỗ không ai đi qua. Treo trong phòng giám đốc hoặc mặt sau cửa kho là không đạt tiêu chí “dễ thấy”.
4. Không cập nhật khi cơ sở đổi. Đổi công năng, thêm khu vực sạc xe điện, thêm kho hàng dễ cháy mà nội quy vẫn như cũ thì bản nội quy đó đã lỗi thời.

Câu hỏi thường gặp

Nội quy PCCC treo ở đâu là đúng? Văn bản chỉ nêu tiêu chí “niêm yết ở vị trí dễ thấy” (khoản 3 Điều 3 NĐ 105/2025), không ấn định vị trí cụ thể. Thực tế nên đặt tại lối ra vào chính, khu vực có nguy hiểm cháy nổ, nơi tập trung đông người và cạnh vị trí để phương tiện chữa cháy.

Nội quy và tiêu lệnh chữa cháy có phải một không? Không. Nội quy là nghĩa vụ pháp lý — văn bản do người đứng đầu cơ sở ban hành, nội dung theo Điều 3 Nghị định 105/2025. Tiêu lệnh là bảng tóm tắt các bước xử lý khi có cháy, thường in chung biển với nội quy nên hay bị gọi lẫn; thuật ngữ này không xuất hiện trong Luật 55/2024 và Nghị định 105/2025.

Hộ gia đình có phải ban hành nội quy PCCC không? Nghĩa vụ này gắn với cơ sở — tức nhà, công trình, địa điểm thuộc danh mục tại Phụ lục I Nghị định 105/2025. Nhà ở thông thường không thuộc danh mục thì không phải ban hành; nhưng nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh có tổng diện tích phục vụ sản xuất, kinh doanh từ 50 m² trở lên là cơ sở, nên phải có.

Mua bộ biển “nội quy – tiêu lệnh” bán sẵn là đủ chưa? Chưa. Biển bán sẵn giải quyết phần niêm yết, nhưng nghĩa vụ pháp lý là ban hành một văn bản phù hợp với cơ sở của mình và phổ biến cho người trong cơ sở. Nội dung trên biển cần khớp với bản nội quy đã ban hành.

Không có nội quy thì bị xử lý thế nào? Đây là vi phạm điều kiện an toàn về phòng cháy tại Điều 23 Luật 55/2024. Chế tài cụ thể áp dụng theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 69/2026/NĐ-CP ngày 06/3/2026, hiệu lực 20/4/2026) — mức phạt phụ thuộc hành vi và loại hình cơ sở, cần tra theo đúng điều khoản áp dụng cho trường hợp của mình.

Nguồn tham khảo

• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 — Điều 2 khoản 11, Điều 23.
• Nghị định 105/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 — Điều 3 (Nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ); Phụ lục I (Danh mục cơ sở thuộc diện quản lý).
• Nghị định 106/2025/NĐ-CP — xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 69/2026/NĐ-CP.

Biên tập & thẩm định: Ban biên tập pccc.vn · Kiểm chứng pháp lý ngày 04/8/2026.

Xem thêm: Cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC · Phương án chữa cháy · Lực lượng PCCC cơ sở · Phòng cháy · PCCC là gì · Hub tiêu chuẩn & quy chuẩn PCCC.