Email: kinhdoanh@pccc.vn
Catalog FireSmart 07.2026Thoát khói tự nhiên nhà xưởng: cửa nóc theo QCVN 06
- Nhà xưởng, nhà kho 1 tầng được thoát khói tự nhiên qua cửa nóc thoát khói (cửa nắp hút khói) thay cho quạt hút khói, theo mục D.8 QCVN 06:2022/BXD đã sửa đổi năm 2023.
- Cửa phải tự mở khi có cháy và mở được từ xa (hoặc luôn mở), biên dưới lớp khói không thấp hơn 2 m, và phải có lỗ cấp khí bù ở phần dưới gian xưởng.
- Nóc gió chỉ được tính khi có số liệu diện tích hữu hiệu và nằm trong bản tính; quả cầu hút nhiệt không nên tính. Khi chọn cửa nóc, xem diện tích khí động Aa, độ tin cậy Re 1000, tải gió WL, chịu nhiệt B300.
Nhà xưởng một tầng có mái rộng và cao. Khói nóng dâng lên sát mái rồi lan ngang. Nếu mở được lỗ trên mái đúng lúc, khói tự thoát ra theo lực đẩy nổi, không cần quạt. Đó là thoát khói tự nhiên. Bài này giải thích khi nào quy chuẩn cho phép, cần điều kiện gì, và cách đọc thông số cửa nóc thoát khói trước khi mua.
Nhà xưởng của bạn có được thoát khói tự nhiên không?
Có, nếu là nhà một tầng hoặc tầng trên cùng của nhà nhiều tầng. Mục D.8 QCVN 06:2022/BXD, sau khi được Sửa đổi 1:2023 (Thông tư 09/2023/TT-BXD) viết lại, quy định như sau:
| Loại nhà | Thoát khói tự nhiên | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà một tầng (xưởng, kho) | Được, cho gian phòng và hành lang | Chọn tự nhiên hoặc cưỡng bức (quạt) |
| Tầng trên cùng của nhà nhiều tầng | Được, qua van khói, cửa nắp hút khói, cửa trời hoặc cửa chớp mở và không đón gió vào | — |
| Các tầng khác của nhà nhiều tầng | Mặc định dùng quạt hút khói | Chỉ dùng tự nhiên nếu tính toán thoát khói cho phép và đạt mục tiêu ở D.1.1 |
Mục tiêu ở D.1.1 là gì? Sửa đổi 1:2023 bổ sung một câu cho mục này. Khi không có yêu cầu riêng về thời gian chữa cháy và về bảo vệ tài sản, thiết kế chống khói phải bảo đảm tối thiểu an toàn cho người thoát nạn ra ngoài.
Khi nào nhà xưởng, kho phải có giải pháp thoát khói
Mục D.2 QCVN 06:2022/BXD liệt kê các khu vực phải thoát khói. Với nhà xưởng và kho, hai trường hợp hay gặp nhất là:
- Gian phòng sản xuất hoặc kho có người làm việc thường xuyên, hạng nguy hiểm cháy A, B, C1 đến C3 trong nhà bậc chịu lửa I đến IV, hoặc hạng C4 trong nhà bậc chịu lửa IV. Kho kệ thì không xét có người làm việc thường xuyên hay không.
- Hành lang dài hơn 15 m không có thông gió tự nhiên khi cháy, trong nhà sản xuất, nhà kho hạng A, B, C từ 2 tầng trở lên.
Theo D.3, không phải hút khói cho: gian phòng đến 200 m2 có chữa cháy tự động bằng nước hoặc bọt (trừ hạng A, B); gian phòng có chữa cháy tự động bằng khí, bột, aerosol, không giới hạn diện tích. Danh sách đầy đủ từng đoạn của D.2 và D.3 có trong bảng đối chiếu hệ thống thông gió, hút khói và chống tụ khói.
Điều kiện để dùng cửa thoát khói thay quạt hút khói
D.8 có hai giải pháp khác nhau. Cần phân biệt trước khi lập hồ sơ.
Giải pháp 1 — hệ thống hút xả khói tự nhiên bằng cửa nóc (D.8 đoạn đầu, sửa đổi 2023). Với nhà một tầng, giải pháp này được chọn ngang hàng với quạt hút khói. Các yêu cầu đi kèm:
- Lưu lượng hút khói phải xác định bằng tính toán cho từng vùng khói không quá 3.000 m2 (D.4, D.7).
- Biên dưới lớp khói không thấp hơn 2 m tính từ mặt sàn cao nhất có người đi lại (D.1.2). Sửa đổi 1:2023 cho phép lấy giá trị khác nếu tài liệu chuẩn áp dụng quy định.
- Cửa nắp hút khói tự mở khi có cháy, điều khiển được từ xa, hoặc luôn mở sẵn (1.4.11).
- Có cấp khí bù ở phần dưới gian phòng (D.14.5).
Giải pháp 2 — thông gió tự nhiên khi có cháy, thay cho cả hệ thống hút xả khói (D.8 đoạn sau, áp dụng cho nhà một tầng và tầng trên cùng). Phải có bản tính thoát khói với điều kiện bất lợi nhất: nhiệt độ ngoài trời, vận tốc gió, vị trí đám cháy, trạng thái mở của các ô cửa. Biên dưới lớp khói không thấp hơn 2 m. Ô cửa, cửa trời dùng trong tính toán phải luôn mở, hoặc tự mở khi có cháy và mở được từ xa.
Gian phòng cũng có thể có thông gió tự nhiên khi cháy theo CHÚ THÍCH 4 của D.2 (bổ sung năm 2023): các ô cửa mở phân bố tương đối đều trên kết cấu bao che ngoài (tường, mái), mép dưới cao không nhỏ hơn 2,2 m so với mặt sàn, tổng diện tích hữu hiệu không nhỏ hơn 2,5 % diện tích sàn.
Gian xưởng lớn phải chia vùng khói. Theo D.7, gian phòng rộng hơn 3.000 m2 phải chia thành các vùng khói không quá 3.000 m2, bằng màn ngăn khói hoặc giải pháp giả định có tính toán. Màn ngăn khói hạ xuống từ mái ít nhất bằng chiều dày lớp khói. Xem thêm về rèm ngăn cháy và màn ngăn khói.
Kệ hàng cao, cầu trục, dầm treo làm thay đổi chiều cao lớp khói. Bản tính phải lấy cao độ thực tế của khu vực có người đi lại, kể cả sàn thao tác trên cao. Thay đổi bố trí kệ sau khi đã thẩm định thì kiểm lại bản tính.
Cửa nóc thoát khói khác nóc gió và quả cầu hút nhiệt thế nào
Sửa đổi 1:2023 định nghĩa lại mục 1.4.11. Cửa nắp hút khói (cửa trời hoặc cửa chớp) là bộ phận che lỗ mở trên kết cấu bao che bên ngoài của không gian được thoát khói tự nhiên. Bộ phận này mở được khi có cháy, điều khiển tự động và từ xa, hoặc luôn mở sẵn. Trên thị trường, thiết bị này thường gọi là cửa nóc thoát khói, cửa thoát khói mái, hay smoke vent.
| Thiết bị | Mở khi có cháy | Diện tích khí động công bố | Dùng tính thoát khói được không |
|---|---|---|---|
| Cửa nóc thoát khói (cửa nắp hút khói) | Tự mở theo tín hiệu báo cháy, mở được từ xa | Có, nếu thử nghiệm theo EN 12101-2 | Được |
| Nóc gió (mái nhô, chụp thông gió hở) | Luôn hở | Thường không có | Chỉ khi có số liệu diện tích hữu hiệu và nằm trong bản tính |
| Quả cầu hút nhiệt (turbine thông gió) | Không điều khiển được | Không | Không nên tính |
Nóc gió và quả cầu hút nhiệt làm mát xưởng ngày thường. Muốn tính chúng vào giải pháp thoát khói thì phải có số liệu diện tích hữu hiệu và đưa vào bản tính; không có số liệu thì không nên tính. Thuật ngữ “lỗ thoát khói”, “lỗ thoát nóc” còn được giải thích trong TCVN 6103:1996 về thuật ngữ khống chế khói.
Đọc thông số cửa nóc thoát khói trước khi mua
Cửa nóc thoát khói nhập khẩu thường công bố theo EN 12101-2 (châu Âu) hoặc UL 793 (Mỹ). Bảng dưới là các thông số cần hỏi nhà cung cấp theo EN 12101-2:
| Ký hiệu | Nghĩa | Điều cần kiểm |
|---|---|---|
| Aa, Cv | Diện tích khí động = diện tích họng × hệ số lưu lượng Cv | Bản tính dùng Aa, không dùng kích thước họng |
| Re | Độ tin cậy: số chu kỳ đóng mở đã thử | Re 1000 cho chế độ thoát khói; cửa dùng cả thông gió hằng ngày cần số chu kỳ cao hơn do hãng công bố |
| WL | Cấp chịu tải gió, đơn vị N/m2 | Quan trọng với vùng có bão; cửa phải mở được khi có gió |
| B (ví dụ B300) | Chịu nhiệt: B300 là 300 °C trong 30 phút | Khớp nhiệt độ khói trong bản tính |
| SL, T | Tải tuyết, nhiệt độ môi trường thấp | Ít ảnh hưởng ở Việt Nam, nhưng có trong chứng nhận |
| Thời gian mở | Từ lúc có lệnh tới khi mở hết | EN 12101-2 yêu cầu trong 60 giây |
| Bộ dẫn động | Động cơ điện 24 V hoặc 230 V, hoặc xi lanh khí | Có nguồn dự phòng; mở được bằng tay từ xa |
Ví dụ cách tính: cửa có họng 1 m × 1,5 m, hãng công bố Cv 0,6, thì Aa chỉ là 1,5 × 0,6 = 0,9 m2. Nếu lấy 1,5 m2 đưa vào bản tính, số cửa thực tế sẽ thiếu 40 % diện tích khí động.
Cửa nóc thoát khói có kiểu một cánh, hai cánh và dạng lá chớp. Có loại dùng tấm polycarbonate để vừa lấy sáng vừa thoát khói. Chọn kiểu nào thì vẫn so sánh bằng Aa và các thông số trong bảng trên.
Khi nhận báo giá, xin kèm chứng nhận thử nghiệm (EN 12101-2 hoặc UL 793) ghi đúng model và kích thước chào bán. Catalogue chung của hãng chưa đủ để chứng minh Aa của cửa anh chị mua.
Cấp khí bù — phần hay bị quên khi làm thoát khói tự nhiên
Khói chỉ thoát ra mái khi có không khí vào từ phía dưới. Không có lỗ bù, cửa nóc mở hết cũng gần như không thoát được khói. QCVN 06:2022/BXD quy định:
- Cấp không khí bù vào phần dưới của gian phòng được bảo vệ, tức phần nằm dưới lớp khói (D.10 i).
- Cấp tự nhiên qua ô cửa, cửa sổ, khe hở thông ra ngoài, mở khi có cháy, đặt ở phần dưới khu vực được bảo vệ (D.14.5 a, sửa đổi 2023).
- Diện tích lỗ bù tính theo D.4, chỉ tính phần lỗ mở nằm dưới biên dưới lớp khói. Vận tốc qua lỗ không quá 6 m/s, trừ lỗ mở mà người không thoát nạn qua.
- Cửa cấp không khí cách cửa thu khói ít nhất 1,5 m theo phương đứng (D.13 f).
Với thoát khói tự nhiên, không khí bù cũng nên vào tự nhiên. Tiêu chuẩn kiểm soát khói Mỹ NFPA 92 khuyến nghị như vậy để tránh tạo áp suất dương trong không gian. Xem thêm cách kiểm soát khói công trình theo QCVN 06.
Lỗ bù trong bản vẽ thường là cửa cuốn, cửa đi hoặc louver. Kiểm tra ba việc: cửa cuốn có tự mở khi có tín hiệu cháy không; louver có bị kệ hàng, pallet che không; lưới chắn côn trùng đã trừ vào diện tích hữu hiệu chưa.
Điều khiển, nguồn điện và liên động báo cháy
Theo định nghĩa 1.4.11 và D.8, cửa nắp hút khói phải tự mở khi có cháy và mở được từ xa, hoặc luôn mở sẵn. D.1.3 (sửa đổi 2023) yêu cầu thiết bị hút xả khói, kể cả loại tự nhiên, luôn hoạt động đúng thiết kế khi có cháy. Cách bố trí thường dùng:
- Tự động: mở theo tín hiệu báo cháy tự động hoặc hệ thống chữa cháy tự động.
- Từ xa: nút bấm tại phòng trực, hoặc trên lối thoát nạn, ở chỗ người dễ thao tác.
Cửa chạy điện nên có tủ điều khiển riêng và nguồn dự phòng. Châu Âu có tiêu chuẩn sản phẩm cho nguồn cấp: EN 12101-10. Phần tủ điều khiển (Part 9) chỉ dừng ở dự thảo prEN 12101-9:2004 và đã rút, nên chưa có chuẩn EN chính thức để dẫn chiếu. Cửa dùng thông gió hằng ngày thường có thêm cảm biến mưa, gió để tự đóng; thiết kế cần ghi rõ lệnh cháy được ưu tiên hơn lệnh đóng do mưa gió.
Thứ tự kích hoạt khi có cả sprinkler và cửa thoát khói nên ghi rõ trong thiết kế. Đơn vị thiết kế PCCC và nhà cung cấp cửa cần thống nhất điểm này.
Bảo trì và mức phạt khi không duy trì
D.1.3 yêu cầu thiết bị chống khói được lắp đúng hướng dẫn nhà sản xuất, kiểm tra định kỳ và bảo trì. Với cửa nóc thoát khói, kiểm tra tối thiểu: thử mở bằng tín hiệu và bằng nút từ xa; đo thời gian mở; xem gioăng, bản lề, bộ dẫn động; thử nguồn dự phòng.
Mức phạt theo Điều 23 Nghị định 106/2025/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 69/2026/NĐ-CP; các khoản dưới đây không bị sửa). Mức trong nghị định là mức cho cá nhân; tổ chức vi phạm bị phạt gấp 2 lần (Điều 4).
| Hành vi | Cá nhân | Tổ chức (doanh nghiệp) |
|---|---|---|
| Lắp thiết bị thông gió thoát khói không bảo đảm theo quy định | 10–20 triệu đồng | 20–40 triệu đồng |
| Không duy trì thông gió tự nhiên hoặc hệ thống thông gió thoát khói đã lắp | 20–25 triệu đồng | 40–50 triệu đồng |
| Không có giải pháp thông gió tự nhiên hoặc giải pháp thông gió thoát khói | 40–50 triệu đồng | 80–100 triệu đồng |
Để xảy ra cháy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì mức phạt ở hai hàng đầu tăng gấp hai lần. Hai hành vi này còn bị buộc trang bị hoặc buộc duy trì hệ thống.
Với công trình thuộc diện thẩm định thiết kế về PCCC tại cơ quan chuyên môn về xây dựng (Phụ lục III Nghị định 105/2025/NĐ-CP), đổi từ quạt hút khói sang cửa nóc hoặc bổ sung hệ thống hút khói là thay đổi phương án thoát khói và phải thẩm định lại theo Điều 6 khoản 4 điểm g.
✅ Cần chọn giữa cửa nóc thoát khói và quạt hút khói cho nhà xưởng?
PCCC.vn tư vấn giải pháp chống khói trong hồ sơ thiết kế PCCC cho nhà xưởng, nhà kho: chọn phương án, kiểm tra điều kiện D.8, phối hợp bản tính với nhà cung cấp thiết bị. Gọi hotline 0876 666 114.
Câu hỏi thường gặp
1️⃣ Nhà xưởng nhiều tầng có được thoát khói tự nhiên không?
Tầng trên cùng thì được. Các tầng khác mặc định dùng quạt hút khói. Theo D.8 QCVN 06:2022/BXD sửa đổi năm 2023, chỉ được thoát khói tự nhiên khi tính toán thoát khói cho phép và bảo đảm an toàn cho người thoát nạn.
2️⃣ Bao nhiêu cửa nóc thoát khói là đủ cho một nhà xưởng?
Không có con số cố định. Số cửa phụ thuộc lưu lượng khói, diện tích vùng khói, chiều cao lớp khói và diện tích khí động Aa của từng cửa. Kết quả phải lấy từ bản tính thoát khói trong hồ sơ thiết kế.
Văn bản và bài viết liên quan
- Bảng đối chiếu hệ thống thông gió, hút khói và chống tụ khói
- Kiểm soát khói theo NFPA 92 và cách áp dụng tại Việt Nam
- Không lắp được hút khói, tăng áp: giải pháp theo QĐ 1074
- PCCC nhà xưởng: yêu cầu cơ bản
Cập nhật bài viết nổi bật
Biện pháp thi công – hạng mục PCCC – Mẫu
Bảng đối chiếu hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà
Bảng đối chiếu hệ thống chữa cháy tự động bằng nước – bọt
Biện pháp thi công – hạng mục PCCC – Mẫu
Bảng đối chiếu hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà