Chọn và lắp trạm sạc xe điện an toàn cho tòa nhà, chung cư

Phần lớn rủi ro cháy của trạm sạc có thể loại bỏ từ khâu thiết kế và lắp đặt hạ tầng. Việc này làm trước khi có xe cắm sạc. Bài này tập hợp các thực hành tốt từ tài liệu quốc tế. Đối tượng đọc: chủ đầu tư, ban quản lý tòa nhà và đơn vị vận hành.

Nhiều khuyến nghị lấy từ whitepaper của EPRI (Viện Nghiên cứu Điện lực Hoa Kỳ) và hướng dẫn kiểm soát rủi ro của ngành bảo hiểm.

Bài này nói về hạ tầng sạc. Nếu anh/chị quan tâm cách người dùng sạc xe an toàn trong nhà, xem bài Sạc xe máy điện trong chung cư, nhà trọ an toàn.

1. Vì sao chọn đúng thiết bị sạc là bước quan trọng nhất

Theo EPRI, một trong những cách hiệu quả nhất để giảm rủi ro cháy là bắt đầu từ hạ tầng sạc lắp đặt đúng và an toàn. Cụ thể:

• Chọn thiết bị sạc tuân thủ tiêu chuẩn an toàn hiện hành và được phòng thử nghiệm được công nhận chứng nhận. Không dùng thiết bị trôi nổi, không rõ nguồn gốc.
• Chỉ dùng bộ chuyển đổi (adapter) chính hãng hoặc được chứng nhận. Kiểm tra trước mỗi lần dùng. Adapter hỏng phải loại bỏ ngay.
• Ưu tiên thiết bị sạc đi dây cố định (hard-wired) thay vì cắm phích.
• Tuyệt đối không dùng dây nối dài (extension cord) cho sạc xe điện.

2. Lắp đặt: đúng tiêu chuẩn điện, đúng người

Phần lớn sự cố khu sạc bắt nguồn từ điện, không phải từ pin. EPRI khuyến nghị:

• Lắp theo tiêu chuẩn, quy chuẩn điện hiện hành. Người lắp là thợ điện có chứng chỉ và được đào tạo về xe điện.
• Dùng đường điện riêng, đủ tải cho khu sạc, có thiết bị bảo vệ (aptomat/RCD) phù hợp. Không câu chung, không đấu tạm.
• Nghiệm thu khi bàn giao, gồm kiểm tra phát nhiệt bất thường khi thiết bị chạy đầy tải. Bước này hay bị bỏ qua. Nó phát hiện sớm lỗi tiếp xúc và quá tải.

3. Vận hành và bảo trì: phát hiện lỗi trước khi thành sự cố

• Kiểm tra trực quan định kỳ phích cắm, đầu nối và dây cáp. Nơi phù hợp, dùng camera hồng ngoại khi đang sạc để tìm điểm nóng.
• Đào tạo nhân viên vận hành kiểm tra thiết bị trước mỗi phiên sạc và loại bỏ ngay thiết bị hư hại.
• Nhận biết dấu hiệu cảnh báo sớm mà EPRI liệt kê: khói, mùi nhựa cháy, tiếng xì, tiếng nổ lách tách.

Khi thấy các dấu hiệu này:

• Dừng sạc, nếu còn an toàn.
• Di dời xe và vật liệu gần đó, nếu có thể.
• Báo lực lượng chữa cháy.

4. Bố trí khu sạc: ngăn cháy, thông gió, khoảng cách

Cách sắp xếp khu sạc quyết định một sự cố nhỏ có lan thành đám cháy lớn hay không:

• Chọn vị trí dễ tiếp cận cho lực lượng chữa cháy, gần nguồn nước chữa cháy.
• Tăng khoảng cách giữa các xe. Theo EPRI, giãn cách làm giảm khả năng cháy lan và cho lực lượng chữa cháy thêm thời gian. Chia xe thành các nhóm nhỏ tốt hơn xếp sát dày đặc.
• Ngăn cháy khu sạc với khu ở và lối thoát nạn. Dùng vật liệu xung quanh khó cháy. Không để vật dễ cháy gần khu sạc.
• Thông gió đặc biệt quan trọng nếu khu sạc ở hầm hoặc bãi kín, để khí thoát từ pin không tích tụ. Xem bài Nổ khí và thông gió trong hầm để xe điện.
• Coi xe bị hư hại (va chạm, ngập nước) là nguồn rủi ro cháy. EPRI khuyến nghị để xe cách xe và công trình khác tối thiểu ~15 m (50 feet), hoặc đưa vào khu cách ly.

5. Lập kế hoạch ứng phó trước khi có sự cố

• Đặt điểm ngắt điện khẩn cấp rõ ràng, dễ thấy cho khu sạc, để cắt nguồn nhanh khi cháy.
• Phối hợp trước với lực lượng chữa cháy địa phương. Cùng khảo sát hiện trường, lối tiếp cận, vị trí ngắt điện, ngắt nước và quy trình sơ tán.
• Trao đổi sớm với đơn vị bảo hiểm. Bảo hiểm có thể đặt thêm yêu cầu về lắp đặt trạm sạc và bố trí bãi đỗ.

Câu hỏi thường gặp

1️⃣ Trạm sạc xe điện trong tòa nhà có bắt buộc theo quy chuẩn PCCC riêng không?

Hiện Việt Nam chưa có quy chuẩn PCCC riêng cho trạm sạc xe điện trong nhà. Khu để xe vẫn phải theo yêu cầu chung của QCVN 10:2025/BCA. Hệ thống điện phải theo quy chuẩn, tiêu chuẩn điện hiện hành.

Các thực hành trong bài dựa trên tài liệu quốc tế (EPRI, bảo hiểm). Nên áp dụng như khuyến nghị an toàn.

2️⃣ Có được dùng dây nối dài hoặc ổ chia để sạc ô tô điện không?

Không nên. EPRI khuyến nghị ưu tiên thiết bị sạc đi dây cố định và tuyệt đối không dùng dây nối dài. Dây nối dài là nguồn quá tải và phát nhiệt phổ biến. Chỉ dùng adapter chính hãng hoặc được chứng nhận, và kiểm tra trước mỗi lần dùng.

3️⃣ Làm sao biết thiết bị sạc có an toàn không?

Chọn thiết bị đạt tiêu chuẩn an toàn và có chứng nhận của phòng thử nghiệm được công nhận. Thợ điện có chuyên môn về xe điện phải là người lắp đặt. Nghiệm thu có kiểm tra phát nhiệt khi chạy đầy tải. Sau đó kiểm tra trực quan định kỳ, có thể dùng camera hồng ngoại tìm điểm nóng khi đang sạc.

4️⃣ Nên đặt khu sạc ở đâu trong tòa nhà?

Chọn nơi lực lượng chữa cháy dễ tiếp cận, gần nguồn nước và thông thoáng. Tránh hầm kín không thông gió. Ngăn cháy khu sạc với khu ở và lối thoát nạn. Giãn cách giữa các xe.

Xe hư hại do va chạm hay ngập nước phải để cách ly, cách xa xe và công trình khác.

Nguồn tham chiếu

Bài tổng hợp khuyến nghị từ whitepaper Fire Safety Considerations for Electric Vehicles and Charging Stations của EPRI (Electric Power Research Institute, Hoa Kỳ). Bài cũng dùng các hướng dẫn kiểm soát rủi ro trạm sạc và bãi đỗ xe của ngành bảo hiểm. Phần liên hệ quy định Việt Nam là của pccc.vn.

Văn bản & bài viết liên quan

• Chữa cháy xe điện: biện pháp nào thực sự dập được cháy pin Li-ion?
• Hầm để xe, bãi đỗ xe cần trang bị PCCC gì?
• Nổ khí và thông gió trong hầm để xe điện
• Tư vấn thiết kế hệ thống PCCC