Nổ khí và thông gió trong hầm để xe điện: vì sao quan trọng ngang chữa cháy

Bài này đi sâu vào một khía cạnh mà chủ đầu tư hầm để xe hay bỏ qua: rủi ro nổ khí và vai trò của thông gió. Nội dung tổng hợp từ báo cáo của Ineris (Pháp), whitepaper của EPRI (Hoa Kỳ) và nghiên cứu của RISE (Thụy Điển) về cháy xe điện trong không gian kín.

Về yêu cầu trang bị PCCC cơ bản cho nhà để xe, xem trước bài Hầm để xe, bãi đỗ xe cần trang bị PCCC gì?

1. Vì sao không gian kín làm mọi rủi ro nặng thêm

Trong hầm, bán hầm, bãi đỗ xe kín, các hiện tượng nguy hiểm đều bị khuếch đại so với ngoài trời:

• Khói tích tụ nhanh, mật độ cao — chặn tầm nhìn, chặn lối thoát, kéo theo nồng độ khí độc (đặc biệt HF – hydro florua) cao trong không khí.
• Nhiệt bị giữ lại, làm cháy lan nhanh hơn và gây khó cho lực lượng chữa cháy.
• Khí cháy tích tụ có thể dẫn tới nổ.

2. Nổ đám mây hơi (VCE) — rủi ro đặc trưng, dễ bị đánh giá thấp

Khi pin Li-ion vào thoát nhiệt, van pin xả ra khí cháy. Nếu khí này không bắt lửa ngay mà tích tụ lại trong không gian kín, nó tạo thành hỗn hợp có thể phát nổ khi gặp nguồn gây cháy (bề mặt nóng, tia lửa điện, hồ quang). Đây gọi là nổ đám mây hơi (Vapour Cloud Explosion – VCE).

3. Thông gió và hút khói: hạng mục an toàn ngang chữa cháy

Vì rủi ro chết người lớn nhất trong hầm là khói độc và nổ khí chứ không phải bản thân ngọn lửa, hệ thống thông gió – hút khói giữ ba vai trò then chốt:

• Ngăn khí cháy tích tụ tới ngưỡng nổ.
• Đẩy khói độc (HF, hạt siêu mịn) ra ngoài, giữ lối thoát nạn và cho lực lượng chữa cháy tiếp cận.
• Giảm tích nhiệt, hạn chế cháy lan sang xe và kết cấu.

EPRI lưu ý các không gian kín/bán kín giữ nhiệt và khói, làm phức tạp cả chữa cháy lẫn thoát nạn, nên khu để xe – sạc điện cần đặt ở nơi thông thoáng, dễ tiếp cận, gần nguồn nước. Về khói và khí độc, xem chi tiết bài Khói và khí độc HF khi cháy pin.

4. Khoảng cách giữa các xe: yếu tố chống cháy lan bị xem nhẹ

Cháy lan từ xe này sang xe khác là cơ chế biến một sự cố đơn lẻ thành đám cháy lớn. EPRI nhấn mạnh:

• Tăng khoảng cách giữa các xe làm giảm khả năng cháy lan và cho lực lượng chữa cháy thêm thời gian.
• Chia xe thành các nhóm nhỏ (thay vì xếp sát dày đặc) kéo dài thời gian cháy lan.

Đây là điều đáng lưu ý vì trong nhiều hầm để xe ở Việt Nam, các xe đỗ rất sát nhau — báo cáo Ineris ghi nhận thử nghiệm cháy lan được thực hiện ở khoảng cách dưới 40 cm giữa các xe, đúng bằng thực tế nhiều bãi đỗ.

5. Hệ thống chữa cháy cố định: hiểu đúng vai trò

Về chiến thuật chữa cháy, EPRI phân biệt hai hướng: tấn công (offensive) — phun lượng lớn nước để làm mát pin và dập lửa; và phòng thủ (defensive) — ưu tiên khống chế, giám sát, giảm tác động môi trường và rủi ro bùng cháy lại. Trong không gian kín có người và kết cấu cần bảo vệ, lựa chọn phụ thuộc điều kiện hiện trường và năng lực của lực lượng chữa cháy.

6. Danh mục kiểm tra cho chủ hầm để xe

• ✅ Hệ thống thông gió, hút khói đủ công suất, hoạt động thật, được bảo trì.
• ✅ Báo cháy tự động phủ đủ, phát hiện sớm.
• ✅ Chữa cháy tự động (sprinkler) theo QCVN 10:2025/BCA.
• ✅ Khoảng cách / phân nhóm xe hợp lý; khu sạc ngăn cháy riêng.
• ✅ Đèn, chỉ dẫn thoát nạn rõ, lối thoát không bị chặn.
• ✅ Kịch bản ứng phó phối hợp trước với lực lượng chữa cháy: lối tiếp cận, ngắt điện, sơ tán.

Câu hỏi thường gặp

Xe điện trong hầm để xe có nguy cơ phát nổ không?

Có nguy cơ nổ khí. Khi pin thoát nhiệt, khí cháy xả ra; nếu tích tụ trong hầm kín mà không bắt lửa ngay, có thể tạo môi trường nổ và phát nổ khi gặp nguồn gây cháy. Theo tổng hợp của Ineris, phần lớn các vụ nổ khí trong cháy xe điện xảy ra ở không gian kín. Đây là lý do thông gió rất quan trọng.

Vì sao thông gió lại quan trọng ngang chữa cháy trong hầm để xe điện?

Vì rủi ro chết người lớn nhất trong hầm là khói độc và nổ khí, không phải bản thân ngọn lửa. Thông gió – hút khói ngăn khí cháy tích tụ tới ngưỡng nổ, đẩy khói độc ra ngoài giữ lối thoát nạn, và giảm tích nhiệt hạn chế cháy lan.

Sprinkler có dập được đám cháy xe điện trong hầm không?

Không dập được cháy pin, nhưng vẫn cần thiết và bắt buộc. Vai trò của sprinkler là làm mát, chặn cháy lan sang xe lân cận và bảo vệ kết cấu — tức kiểm soát tình huống trong lúc chờ lực lượng chữa cháy, chứ không dập tắt được phản ứng bên trong pin.

Khoảng cách giữa các xe trong hầm có quan trọng không?

Rất quan trọng. Giãn cách và phân nhóm xe làm giảm khả năng cháy lan từ xe này sang xe khác và cho lực lượng chữa cháy thêm thời gian. Nhiều hầm để xe hiện nay đỗ xe rất sát nhau, làm tăng rủi ro cháy dây chuyền.

Nguồn tham chiếu

Tổng hợp từ báo cáo Ineris (Pháp, 2024) về dập tắt cháy pin Li-ion xe điện, whitepaper Fire Safety Considerations for Electric Vehicles and Charging Stations của EPRI (Hoa Kỳ), và nghiên cứu Electric Vehicle Fire Safety in Enclosed Spaces của RISE (Thụy Điển). Phần liên hệ quy định Việt Nam là của pccc.vn.

Văn bản & bài viết liên quan

• Hầm để xe, bãi đỗ xe cần trang bị PCCC gì?
• Chữa cháy xe điện: biện pháp nào thực sự dập được cháy pin Li-ion?
• Khói và khí độc HF khi cháy pin
• Chọn và lắp trạm sạc xe điện an toàn cho tòa nhà