Phòng cháy do thiết bị điện: nguyên nhân và cách phòng

Sự cố hệ thống, thiết bị điện là một trong những nhóm nguyên nhân gây cháy hàng đầu ở nhà ở và cơ sở. Phần lớn có thể phòng tránh bằng thói quen dùng điện an toàn.

Nguyên nhân thường gặp

• Quá tải: cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ/đường dây.
• Chập điện: dây dẫn cũ, hở, chuột cắn, đấu nối kém.
• Thiết bị kém chất lượng hoặc dùng sai công suất, sạc không rõ nguồn gốc.
• Không ngắt thiết bị sinh nhiệt (bàn là, bếp điện) khi rời đi.

Cách phòng cháy

• Dùng dây dẫn, aptomat đúng công suất; lắp aptomat chống rò, chống quá tải.
• Không cắm nhiều thiết bị công suất lớn chung một ổ; hạn chế dùng ổ cắm nối tiếp.
• Kiểm tra định kỳ hệ thống điện; thay dây, ổ cắm xuống cấp.
• Ngắt nguồn thiết bị khi không sử dụng và khi ra khỏi nhà.

Hệ điện cũ trong công trình kết cấu gỗ và công trình cổ

Đình, chùa, nhà thờ, nhà cổ, nhà sàn và các công trình có kết cấu chịu lực bằng gỗ (xem thêm ví dụ thực tế tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng) là nhóm rủi ro riêng: vật liệu cháy được nằm ngay sát đường dây, còn hệ điện thường được cơi nới nhiều lần qua nhiều chục năm mà không có hồ sơ. Đặc điểm khiến nhóm này khác hẳn nhà bê tông:

Lưu ý: mọi can thiệp vào công trình đã được xếp hạng di tích phải theo quy định của pháp luật về di sản văn hoá và phải được cơ quan quản lý di tích chấp thuận trước khi thi công — kể cả việc thay dây điện. Hãy thống nhất phương án với đơn vị quản lý di tích trước, đừng làm rồi mới báo.

• Đường dây đi hở, ghim trực tiếp lên cấu kiện gỗ. Một điểm đấu nối phát nhiệt hoặc phóng hồ quang là bắt lửa ngay vào vật liệu cháy, không có lớp ngăn nào ở giữa.
• Vỏ cách điện lão hoá. Dây cũ nhiều chục năm bị giòn, nứt, bong; chuột và côn trùng làm tổ trong hộc gỗ, mái ngói càng đẩy nhanh hư hỏng.
• Tải phát sinh không nằm trong thiết kế ban đầu. Hệ điện dựng cho vài bóng đèn nay phải gánh thêm loa, quạt, đèn chiếu sáng trang trí, đèn sân khấu lễ hội, camera, điều hoà.
• Nguồn lửa trần dùng thường xuyên và đặt gần thiết bị điện: nến, hương, hoá vàng mã. Đây là điểm giao nguy hiểm nhất — cháy có thể khởi phát từ lửa trần nhưng lan theo đường dây, hoặc ngược lại.
• Khoang cháy lớn, không có vách ngăn. Không gian thông suốt và tầng mái gỗ khiến đám cháy lan nhanh; đồ thờ, hoành phi, câu đối, tượng gỗ sơn son thếp vàng vừa là chất cháy vừa là tài sản không thể phục hồi.
• Xe chữa cháy khó tiếp cận: nhiều di tích nằm trong ngõ nhỏ, có tường bao, sân gạch không chịu tải, thời gian chữa cháy kéo dài.

Việc nên làm, theo thứ tự

• Tách hệ điện cũ ra khỏi hệ mới. Đừng đấu nối tiếp vào mạng cũ. Dựng tuyến mới có tủ phân phối riêng, aptomat riêng cho từng khu (chính điện, hậu cung, khu phụ trợ, chiếu sáng ngoài trời) để cắt chọn lọc được.
• Đi dây trong ống bảo vệ không cháy khi buộc phải chạy dọc hoặc xuyên qua cấu kiện gỗ; hạn chế tối đa mối nối, mối nối phải nằm trong hộp kín.
• Lắp aptomat chống dòng rò (RCBO/RCCB) cho từng nhánh, không chỉ lắp một cái ở đầu nguồn. Rò điện xuống kết cấu ẩm là kịch bản rất hay gặp ở công trình cổ.
• Cắt điện toàn bộ khu vực thờ tự ngoài giờ mở cửa bằng một công tắc tổng có người chịu trách nhiệm — biện pháp rẻ nhất và hiệu quả nhất.
• Tách khu hoá vàng, đặt nến, thắp hương ra khỏi khu vực có thiết bị điện, làm nơi hoá vàng có nắp chắn tàn lửa.
• Kiểm tra định kỳ có chụp ảnh nhiệt các điểm đấu nối, tủ điện và ổ cắm trước mỗi mùa lễ hội — thời điểm phụ tải tăng vọt.
• Lắp báo cháy phù hợp với công trình không được khoan đục. Với di tích, việc đi ống, đục tường, chôn dây thường bị hạn chế để bảo vệ nguyên trạng — đây là lý do hệ thống báo cháy không dây hay được chọn cho nhóm công trình này. Bố trí đầu báo ở tầng mái, không gian trên trần gỗ và khu vực tủ điện — những nơi cháy âm ỉ lâu nhất trước khi bùng.
• Trang bị chữa cháy ban đầu đúng chỗ: bình chữa cháy đặt tại lối ra vào và cạnh tủ điện, có người trực biết dùng; ưu tiên chất chữa cháy không làm hỏng thêm hiện vật ở khu trưng bày.

Câu hỏi thường gặp

Nhà gỗ, đình chùa cũ có nhất thiết phải đi lại toàn bộ hệ điện không? Không nhất thiết phải làm một lần, nhưng không nên đấu thêm tải mới vào mạng cũ. Cách an toàn và ít xâm phạm nguyên trạng nhất là dựng một tuyến mới có tủ và aptomat riêng cho phần phụ tải phát sinh (loa, đèn trang trí, camera, điều hoà), giữ mạng cũ chỉ cho phần chiếu sáng cơ bản, rồi thay dần theo từng đợt tu bổ.

Sửa hệ điện cũ trong công trình gỗ rồi, còn cần lắp thêm báo cháy nữa không? Có — sửa hệ điện chỉ giảm nguy cơ chập/quá tải ở chính nó, không phát hiện được đám cháy phát sinh từ nguồn khác (nến, hương, hoá vàng, sự cố ở khu vực chưa sửa tới). Vì thi công đi dây thường bị hạn chế khoan đục ở di tích, hệ báo cháy không dây phù hợp hơn để bổ sung mà không xâm phạm cấu kiện gỗ. Xem Hệ thống báo cháy không dây.

Có nên rút sạc điện thoại, thiết bị khi không dùng? Nên rút khi không dùng, đặc biệt với sạc kém chất lượng và khi đi vắng, để giảm nguy cơ chập, cháy.

Xem thêm: PCCC là gì · CNCH là gì · Hệ thống báo cháy không dây · Bình chữa cháy.