Vì sao bình bột và CO₂ không dập được cháy pin Li-ion?

Đây là câu hỏi rất thực tế: trong nhà, trong xe, trong tòa nhà đều có sẵn bình bột hoặc bình CO₂ — vậy khi xe điện hay pin Li-ion bốc cháy, xịt bình đó có dập được không? Câu trả lời ngắn gọn là không, và hiểu vì sao sẽ giúp anh/chị xử lý đúng thay vì mất thời gian vào việc không có tác dụng.

Cháy pin Li-ion khác cháy thường ở đâu?

Một đám cháy thông thường cần ba yếu tố: nhiên liệu, oxy và nhiệt. Các bình chữa cháy quen thuộc hoạt động bằng cách phá vỡ một trong ba:

• Bình CO₂: đẩy oxy ra khỏi vùng cháy (cắt oxy).
• Bình bột (bột ABC/BC): vừa phủ cách ly, vừa ức chế phản ứng hóa học của ngọn lửa.

Vấn đề là pin Li-ion khi vào thoát nhiệt phá vỡ chính logic đó.

Lý do 1: Pin tự sinh oxy — cắt oxy không còn ý nghĩa

Lý do 2: Bột và CO₂ gần như không làm mát được

Vì không thể cắt oxy của pin, cách duy nhất còn tác dụng là hạ nhiệt độ để chặn vòng lặp tự sinh nhiệt. Đây là chỗ bột và CO₂ thất bại lần thứ hai:

• Bột chữa cháy: báo cáo Ineris đánh giá “không hiệu quả” — khả năng làm mát không đủ. Bột phủ lên bề mặt nhưng không rút được nhiệt ra khỏi lõi pin.
• Bình aerosol (muối kali): cũng “không hiệu quả” — cơ chế ức chế hóa học không tác dụng với phản ứng trong pin, và làm mát không đủ.
• Khí halocarbon (Novec 1230, HFC, halon): chỉ ở mức “kém” — khả năng làm mát thấp, lại sinh sản phẩm phụ độc và ăn mòn khi gặp nhiệt độ cao.

Đối chiếu: nước được xếp là chất “hiệu quả” duy nhất, nhờ khả năng làm mát cao nhất. Nhưng ngay cả nước cũng chỉ có tác dụng khi tới được lõi pin — phun nước lên vỏ ngoài gần như không hạ được nhiệt độ bên trong.

Nguồn: báo cáo Ineris 212018 – 2809454 – v1.0 (2024).

Vậy bình bột và CO₂ để làm gì?

Chúng vẫn cần thiết và vẫn hữu ích — chỉ là không phải để dập pin:

• Dập cháy vật liệu xung quanh: nếu pin làm cháy lan ra giấy, vải, nhựa, xăng dầu gần đó, bình bột/CO₂ dập được phần cháy lan này.
• Cháy điện, cháy chất lỏng: bình bột ABC và CO₂ vẫn là lựa chọn đúng cho các đám cháy loại A, B, C thông thường trong nhà và cơ sở.

Điều rút ra cho chủ công trình

Nếu công trình của anh/chị có khu để xe điện hoặc khu sạc, đừng trông cậy vào bình bột/CO₂ như biện pháp xử lý pin. Đầu tư đúng chỗ là:

• Phát hiện sớm — đầu báo khói/nhiệt phủ đủ khu để xe và khu sạc, để có thời gian thoát nạn và báo động.
• Hệ thống chữa cháy bằng nước (sprinkler, phun sương) cho khu để xe lớn — không dập được pin nhưng kiểm soát cháy lan và làm mát.
• Ngăn cháy lan và thoát khói — vì rủi ro lớn nhất trong không gian kín là khói độc và nổ khí, không phải bản thân ngọn lửa.

Câu hỏi thường gặp

Có loại bình chữa cháy nào dập được pin Li-ion không?

Trên thị trường có một số bình quảng cáo dành cho pin lithium (thường là gốc nước có phụ gia, hoặc dung dịch tạo màng). Chúng làm mát tốt hơn bình bột/CO₂, nhưng hiệu quả thật vẫn phụ thuộc vào việc chất chữa cháy có tới được lõi pin hay không — điều rất khó với pin bọc kín. Nếu ai chào bán “bình dập được cháy pin xe điện“, hãy đề nghị họ cung cấp báo cáo thử nghiệm cụ thể trên loại pin đó.

Xịt CO₂ vào pin đang cháy có làm tình hình xấu hơn không?

CO₂ không làm phản ứng trong pin nặng thêm, nhưng nó không dập được và anh/chị mất thời gian quý giá lẽ ra dùng để thoát nạn. Trong không gian kín, việc đứng gần đám cháy pin để xịt bình còn khiến người xử lý phơi nhiễm khói và khí HF độc.

Vậy lính cứu hỏa dập cháy pin xe điện bằng gì?

Bằng nước, với lượng rất lớn — có thể tới 30 m³ cho một ô tô điện — và bằng các kỹ thuật đưa nước vào lõi pin. Chi tiết xem bài Chữa cháy xe điện: biện pháp nào thực sự dập được cháy pin Li-ion?

Văn bản & bài viết liên quan

• Chữa cháy xe điện: biện pháp nào thực sự dập được cháy pin Li-ion?
• Thoát nhiệt của pin Li-ion là gì?
• Xử lý sự cố xe điện cháy tại chỗ cho bảo vệ, quản lý tòa nhà